Ev sahibi olma hayalinin gerçeklikle sınavı

Ev sahibi olma hayalinin gerçeklikle sınavı

2019'da Ankara'da gördüğüm bir 2+1'in fiyatı 280 bin liraya denk geliyordu. O yıl asgari ücret 2 bin 20 lira, ben yazılım şirketinde 3 bin 500 kazanıyordum. Hesap yaptığım zaman kredinin aylık taksiti 1500 lira çıktı; kira 800 veriyordum zaten. Farkı beslenme ve ulaşıma kesmek mi, yoksa ev kredisine mi harcamak gerektiğini bilmediğim o günü hâlâ hatırlıyorum.

Bugün aynı daire 850 bin liraya satılıyor. Maaşlarım iki katına çıktı ama fiyatlar dört katına çıktı, bu yüzden bu kez peşinat bütçesini bilgisayar mühendisi arkadaşımla paylaşmak gerekiyor. Kredi veren bankacı "istikrarlı gelir" deyip beni sorguladı; freelance projelerim olduğu için dosyam reddedildi. Banka istediği şey sabit maaş, sabit iş, sabit hayat. Benim hayatım ise değişken.

Ev sahibi olmak artık sadece para meselesi değil. Bireyin ekonomik profili, kredi puanı, işinin sektörü, hatta medeni durumu denetleniyor. Pandemi sonrası fiyatlar havalandı, faiz oranları çılgına döndü. Bir arkadaş geçen ay "ev almaya karar verdim" dedi, üç gün sonra "unuttum" dedi. Hesap makinesiyle başlayan hayalleri banka sistemi bitiriyor.

Ev sahibi olma hayali, benim için bitmek bilmeyen bir KDV iadesi sürecine benziyor. Sürekli yeni evrak, sürekli yeni talep. 2022'de eşimle beraber Fatih'te 2+1 bir daire bakarken, emlakçı bize "bu kadar hızlı yükselişi ben de görmedim" demişti. O zaman 2 milyon lira istenen bir daireye, bir hafta sonra gittiğimizde 2 milyon 250 bin lira fiyat çekildi.

Benim için o an, şahıs şirketi açıp ilk faturayı kestiğim günkü şaşkınlığa benzedi. Gelen para kadar, giden vergi ve stopajı da düşünmek zorunda kalıyorsun. O dairenin piyasa değeri ve banka ekspertiz değeri arasındaki farkı görünce, bir kez daha anladım ki hayallerin muhasebesi, gerçeklerin bilançosundan çok farklı.

ayna_mesafesi kullanıcısından:

Ev sahibi olma hayali bende hep bir tür makyaj ritüeli gibiydi; önce tüm kusurları kapatıp pürüzsüz bir görüntü yaratmak, sonra gerçeğin ışığında her detayın ortaya çıkması. 2020 yazında İzmir'de deniz manzaralı, bahçeli bir yazlık ilanı görmüştüm. Fotoğraflarda her şey mükemmeldi, salonun ışığı, mutfağın ferahlığı… Fiyatı 1.2 milyon liraydı, peşinatı %20. Biriktirdiğim 150 bin lira, o hayali biraz daha uzağa itti.

Emlakçıya gittiğimde, "Aynı konumda ama biraz eski, bakımlı bir daire var, 850 bin lira" demişti. O daire, fotoğraflardaki gibi geniş ve aydınlık değildi, duvarlarında nem izleri vardı. Hayalimdeki pürüzsüz cilt, birden pul pul dökülmeye başlamıştı. Evin tadilat masrafını hesapladığımda, o 850 bin liranın üzerine bir de 150-200 bin lira daha eklemem gerekiyordu. O an anladım ki, hayallerin güzellik filtreleri, gerçekliğin keskin ışığında kaybolup gidiyor.

Ev sahibi olma hayalinin gerçeklikle sınavı, bende ilk kez 2019'da başladı. O zamanlar Trabzon'da, bir emlakçının ofisinde 450 bin liraya sunulan 2+1 dairenin resimleriyle saatlerce vakit geçirdim. Kağıt üzerinde her şey mükemmeldi: bahçeye yakın, balkon geniş, ışık bol. Sonra emlakçı "aslında arızalı asansör var" dedi ve ben de "tamam, o zaman 400'ü nasıl konuşuruz" dedim. Beş dakika içinde fiyat 480'e çıktı. O gün anladım ki emlakçıyla pazarlık yapmak, aynı marketten ekmek almaktan çok farklı bir şey.

Birikimim 85 bin liraya ulaştığında mutlu oldum ama banka müdürü bana garip bir şekilde gülümsedi. Kredi faizi yüzde 28'di. Aylık ödeme hesaplamalarını yaptığımda, 20 yıl boyunca maaşımın yarısından fazlasını borç ödeyeceğimi gördüm. Aynı miktarı kirada harcasam, en azından başımı alıp başka yere taşıyabilirim. Ev sahibi olma, malı olmaktan ziyade "kişi olma" gibi geliyor artık, ama kişi olmak için 20 yıl boyunca yaşamdan vazgeçmek pek adil bir anlaşma değil.

Benim ev sahibi olma hayali, yaşlı annemin bakımını üstlenmek için kök salmıştı. 2012 yılında, Ankara'nın Çankaya ilçesinde, onun için geniş bir balkonlu daire aramaya başladım. O sıralar annemin diz ağrıları artmıştı, her adımda destek arıyordu; ben de hayalimde, balkonda çiçekler arasında dinlenebileceği bir yer kurmayı düşünüyordum. Ev fiyatları o yıl 250 bin liradan başlıyordu, ben ise beş yıldır biriktirdiğim 50 bin lirayı masaya koymuştum.

O dönemde, emlakçıya gidip Keçiören yakınlarındaki bir apartmanı gezmiştim. Daire 75 metrekareydi, ama mutfağı küçücük çıkmıştı; annemin yemek yapmayı sevdiğini bilerek, bu detayı not aldım. Emlakçı, "Peşinatı artır, krediyi düşürürüz" demişti, ama bankadan aldığım teklif 1.25 faizle 200 bin lira kredi demekti. Üç ay sonra, aynı daireyi tekrar kontrol ettiğimde, fiyatı 280 bine çıkmıştı; enflasyonun etkisi açıkça görülüyordu. Annemi oraya taşıyıp, balkonda onunla çay içmeyi planlamıştım, ama ısıtma sistemi eskiydi ve kışın sorun yaratabilirdi.

Yaşlı bakımı deneyimlerimden biliyorum, ev sahibi olmak sadece dört duvar değil, güven duygusu yaratmak anlamına geliyor. 2015'te, babamın vefatından sonra annemi yanımda tutmak için ev arayışımı hızlandırdım. Bir keresinde, Yenimahalle'de 2+1 bir evi görmeye gittim; komşular gürültülüydü, annemin dinlenmesi için uygun değildi. O evin fiyatı 300 bin liraydı, peşinatı vermek için eski arabamı 15 bin liraya sattım. Sonra, evdeki banyoyu inceledim; kaymaz fayans yoktu, annemin düşme riskini düşünerek vazgeçtim. Bu tür detaylar, hayalin gerçekliğe çarpışını netleştiriyordu.

Benim ev sahibi olma serüvenim 2021’de Esenyurt’ta başladı. 42 metrekare 1+1’e emlakçı 550 bin lira deyince “herhalde metrekare hesabını yanlış yaptı” diye düşündüm. Birikimim toplam 18 bin lira, bankadaki faiz oranını sorduğumda görevli bana “bunu ödeyene kadar torununuz evlenir” bakışı attı. O gün market çıkışı yumurtayı tane ile almamın sebebini anladım. Hâlâ aynı evin önünden geçerken içimden “keşke o zaman bitcoin alsaydım” diyorum, o da ayrı konu.

Ev sahibi olmak, 2019'da ben 28 yaşındayken hâlâ mümkün görünüyordu. O sene Acibadem'de 380 bin liraya bir daire buldum, satıcı "hızlı karar verirsen 20 bin indirim" dedi. Banka hesabımda 140 bin lira vardı, krediye başvurdum. Gelen teklif, aylık 3.200 lirayı 15 yıl boyunca ödemekti. Maaşım 4.500 liraya yakındı. Şimdi 2024'te aynı daire 950 bin liraya satılıyor. O zamanki 140 bin liramı tutup beklemiş olsaydım ne olurdu, hesap etmekten çekiniyorum. Ev sahibi olmak artık bir hayattan çok, bir kumara benziyor. Zamanlamayı yanlış yapınca, geçmiş senelerin birikimi birden yetersiz kalıyor. Ama yine de bakıyorum, hâlâ umudum var.

2019’da Ankara’da ofiste öğle arasında sahibinden.com’a bakıp “belki bir fırsat çıkar” diye hayal kurardım. En ucuz daire 250 bin, kenarda 35 bin birikimim vardı. Kredi hesapladığımda, ödemem gereken taksit maaşımın üçte ikisi çıkıyordu. O günden sonra “kirada yaşamak tembellik” diyenlere sinir oldum. Ev fiyatları her yıl fırlarken, benim maaş asansöre binmiyor. Sadece geçen sene aynı apartmanda satılan daire yüzde 80 zamlandı. Ev alma hayaliyle gerçek arasında uçurum değil, okyanus var. Kıyı gözükmüyor.

Ev sahibi olma hayalinin gerçeklikle sınavı, benim için 2019'da Bursa'da başladı. O zamanlar 320 bin liraya ev bakıyordum, peşinat için 90 bin biriktirmişim. Emlakçı "Seneye fiyatlar düşer" dedi, ben de beklemeye karar verdim. Seneye aynı ev 380 bin olmuştu. O günden beri emlakçıları ciddiye almıyorum, onlar da beni.

Banka kredisine başvurduğumda gözümü açan şey, faiz hesabıydı. 250 bin lira borç, yüzde 1,5 faizle 20 yılda 450 bin lira ödeyeceksin. Yani ev fiyatının neredeyse iki katını ödüyorsun. Bunu anladığımda evim olmayacağını da anladım. Ev sahibi olmak değil, banka borçlusu olmak imişi bu.

Geçen ay bir müşteri dedi ki kızının dairesi 2 milyon olmuş. Aynı daire 3 yıl önce 1,2 milyondu. Kızı alamamış çünkü peşinat bulamadı. Şimdi de alsa ne olacak, kira ödeyeceği paraya çıkamıyor zaten. Bursa'da esnaf olarak gördüğüm şey bu: herkes ev istiyor ama hiç kimse alamıyor. Sistem de bunu biliyor, o yüzden bekliyor.

2015'te, Ankara'nın Çankaya ilçesinde bir 2+1 daireye göz diktim, fiyatı 450 bin liraydı. O sırada bankada birikimim 80 bin liraya zar zor ulaşmıştı, kalan için Ziraat Bankası'ndan kredi faizini sordum, yüzde 1,25'ten başlıyordu. Her ay taksit hesapladıkça, maaşımın yarısı gidiyordu. Şimdi o daire 1 milyonun üstünde, hayalimdeki anahtar hâlâ elimde değil. Ne kadar biriktirsen, enflasyon her şeyi silip atıyor.