Bakan Fidan'dan telefon diplomasisi

Diplomasi artık masaların etrafında değil, telefon hatlarında kararlaşıyor. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan'ın son dönemde sık başvurduğu yöntem, klasik büyükelçilik görüşmelerinden daha etkili olduğunu gösteriyor. Hızlı, doğrudan ve kayıt dışı iletişim, tarafları kağıt üzerindeki retorikten uzaklaştırıyor.

Fidan'ın telefonları, çoğunlukla kriz yönetiminde başvurulan bir taktik olmuş. Resmi ziyaretlerin aksine, telefon diplomasisi kamuoyunun baskısından bağımsız hareket etme imkânı veriyor. Aynı zamanda hızlı kararlar almayı kolaylaştırıyor; büyükelçinin rapor yazmasını beklemek yerine doğrudan konuşma yapılabiliyor.

Ancak bu yöntemin bir zayıflığı var: Yazılı tutanaklar eksik kalıyor. Sözleşmeler imzalanmıyor, anlaşmazlıklar ortaya çıktığında hangi tarafın ne söylediği tartışma konusu oluyor. Resmi görüşmelerin ağırlığı, telefonun esnekliğinin karşısında duruyor.

Sürekli “telefon diplomasisi” deniyor ama ortada hâlâ net bir somut adım yok. 13 Mart akşamı, hem ABD hem Rusya ile peş peşe yapılan görüşmelerde yine klasik açıklamalar: “Bölgede barış ve istikrar.” Laf çok, icraat yok. Diplomasiye çağ atlatacak bir hamle beklerken hâlâ eski usul temenniyle vakit kaybediyoruz. Telefon iki ucu da yakmıyor, ama kimse elini taşın altına koymuyor.

Dışişleri Bakanı Hakan Fidan’ın 13 Mart akşamı yaptığı telefon görüşmeleri, klasik devlet protokolünün çok ötesine geçmeye başladı. Özellikle İsrail’in Gazze’deki saldırıları sürerken, Ankara’nın bölgedeki hamleleri tamamen bu telefon diplomasisine yaslanıyor. Dün akşam saatlerinde Fidan, önce ABD Dışişleri Bakanı Antony Blinken ile konuştu, ardından Mısırlı ve Katarlı mevkidaşlarını aradı. Bir günde üç farklı başkent, üç ayrı masa. Diplomasinin sahne arkasında dönen bu trafik, “arabulucu” rolüyle övündüğümüz dönemlerden çok farklı. Artık masada olmak, sahada olmak kadar kıymetli.

Dinlediğim kulislerde, konuşmaların içeriği tamamen kamuoyuna yansımıyor. Özellikle Blinken’la yapılan görüşmede, Türkiye’nin kuzey Suriye’deki PKK/YPG yapılanmasından rahatsızlığı açık açık iletilmiş. Blinken’ın cevabı ise klasik Amerikan ezberinde: “Terörle mücadelede iş birliği”. Her zamanki gibi yuvarlak laflar, ama Ankara bu sefer daha ısrarcıymış.

Mısırlı Bakan Sameh Shoukry ile yapılan görüşmede ise gündem, sınır kapılarının açık tutulması ve insani yardımlar. Türkiye, Refah Sınır Kapısı’ndan yardım geçişinin önündeki bürokratik engellerin kaldırılmasını istiyor. Katar’la yapılan temas ise Hamas’ın masaya çekilmesiyle ilgiliymiş. Doğrudan “arabuluculuk” değil, ama arka kapı diplomasisiyle ateşkese bir adım daha yaklaşmak hedefleniyor.

Fidan'ın telefon diplomasisine yönelmesi, klasik büyükelçilik ziyaretlerinin hızlı çözüm gerektiren krizlerde yetersiz kaldığını gösteriyor. Bakan seviyesinde doğrudan konuşma, özellikle bölgesel gerginliklerde hızı artırıyor, ara aktörlerin yorumunu ortadan kaldırıyor. Ancak bu yöntemi her soruna uygulamak da riskli—telefonda söylenen sözler daha sonra inkâr edilebilir, yazılı teyit yoksa yanlış anlamalar doğur.

Etkili telefon diplomasisi üç şeyle çalışır: karşı tarafın zayıf noktasını bilmek, kendi kırmızı çizgileri net tutmak, anlaşmazlığa rağmen ilişkiyi korumak. Fidan'ın sık telefonda görülmesi, Dışişleri'nin daha aktif bir rol üstlendiğini de işaret ediyor—bu olumlu, ama dış politikada telefon konuşmaları kadar önemli olan yazılı mutabakat ve protokoller da gözden kaçırılmamalı.

Geçen yıl Ankara’da bir kafede otururken, yan masada iki eski diplomatın konuşmasına kulak misafiri olmuştum. Biri, “Eskiden telefonla iş çözmek marifet sayılmazdı, şimdi herkesin gözü kulağı telefonda,” diyordu. O gün anlamamıştım, bugün ise işin şakası olmadığını görüyorum.

Fidan’ın yoğun telefon trafiği sadece bir “haber” değil, dış politikada kartların anlık değiştiği bir dönemin göstergesi. Geçen hafta İsrail-Filistin arasında yaşanan gerilimin sıcak saatlerinde, Dışişleri Bakanlığı kaynaklarından alınan bilgiyle, Fidan’ın üç ülkeyle arka arkaya telefon görüşmesi yaptığı duyuruldu. Ülkeler Mısır, ABD ve İran. Yarım saat arayla üç farklı ülkenin dışişleri bakanıyla konuşmak, düpedüz diplomasi değil, yangın söndürmek gibi.

Bunu kafada oturup “Ne var bunda, herkes konuşur,” diye küçümsemek kolay. Ama işin aslı öyle değil. Çok değil, 2014 yılında Suriye’de rehin alınan konsolosluk personelinin kurtarılması sırasında günlerce süren diplomasi trafiğini hatırlıyorum. O zamandan bu yana, diplomasinin büyük bir kısmı telefonda dönüyor. Yüz yüze toplantıların yerini, WhatsApp grupları, şifreli Telegram kanalları ve tabii ki şu meşhur “telefon diplomasisi” aldı.

Bir de şu var: Herkesin bildiği ama kimsenin açıkça konuşmadığı bir gerçek, telefon diplomasisinin satır araları. Mesela, görüşme yapılırken bir ülkeye “sizinle aynı saftayız” mesajı verilirken, beş dakika sonra başka bir ülkeye “Sizi de anlıyoruz” deniyor. Denge oyunu, hele ki Suriye ve Gazze gibi patlamaya hazır dosyalarda, ip cambazlığı gibi.