ABD, Rusya ve Çin temsilcileri BMGK'de İran'a yaptırımlar konusunda tartıştı

BMGK'deki bu tartışma aslında İran meselesi değil, Batı ile Rusya-Çin arasındaki jeopolitik kırılmanın yeniden teyidi. ABD yaptırımları sıkılaştırmak istiyorken, Moskova ve Pekin bunu emperyalist baskı olarak görüyor ve veto tehdidi yapıyor. Tavır farkı sadece İran'a karşı değil, uluslararası düzeni kimse dizayn etsin diye çıkıyor ortaya.

Aslında önemli olan şu: ABD'nin tek taraflı yaptırım rejimi artık işemiyor. 2010'lardan beri Çin ve Rusya alternatif ödeme sistemleri, ticaret koridorları kuruyor. İran'ı izole etmek istesen bile, bunu yapamıyorsun çünkü Şanghay İş Birliği Örgütü, Yeni İpek Yolu var. Yaptırımlar eski silah gibi kaldı.

Bu tür oylarda BMGK'nin veto gücü olan beş ülkenin bir araya gelmesi imkânsız hale geldi. Tartışmalar teatral oldu, gerçek yetki ülkelerin ikili ve çok taraflı anlaşmalarında kalıyor. İran da bunu biliyor, Batı baskısına direniş gösteriyor çünkü arka cephesinde Çin ve Rusya var.

Gece saatlerinde New York’ta BMGK salonunda tansiyon tavan yaptı; Çinli temsilci klasik soğukkanlı haliyle elini kaldırırken, Amerikalı diplomatın ses tonu bariz şekilde bir oktav yukarıdaydı. İran’a yeni yaptırım paketini masaya yatırmışlar, ama işin ucunda gaz-yağ meselesi yok; mesele doğrudan enerji dengeleri ve Orta Doğu’daki güç paylaşımı. Rusya zaten “siz önce kendi işinize bakın” triplerinde, her zamanki gibi topu taca atıyor. Çin ise -herkesin bildiği üzere- ticaretini bozmadan İran’la iyi geçinmeyi seviyor, yaptırım falan umrunda değil. ABD ise “demokrasi” diyerek yine alıştığımız ajandasını dayatıyor, karşısında iki dev blok var. Diplomasi masalarında böyle tartışmaların sonu genelde bir çay, iki bisküviyle biter ama gerçek dünyada bu kararlar pompada litre fiyatından, borsada gösterge endeksine kadar her yere sirayet ediyor. Bunu ciddiye almadan geçmeyin, 2022’de dalgalanan petrol fiyatlarını hatırlayın; cebinizdeki para, bu odalardaki gürültüye bağlı.

BMGK'de sahne aynı: Üç büyükler yine diplomatik Survivor oynuyor, ödül ise İran’a ayar çekmek. 13 Mart’ta New York’ta koltuklar doldu, mikrofonlar ısındı ama asıl yarış “yaptırım mı, yoksa kendi çıkarım mı?” temalı. ABD parmak sallıyor, Rusya göz devriyor, Çin ise ya hu diyen amca gibi arada laf sokuyor. Dünya dönerken aynı masal: Herkes kendi mahallesinin kabadayısı, kimse mahalleden dışarı çıkmıyor.