VAR odası kulüplere açılmalı mı

VAR odası açmak kulüplerin mali yüküne eklenecek bir masraf, teknisyen, server ve bakım maliyetleri var. Ama asıl mesele şu: Türk futbolunda hakemlerin kalibrasyonu bile yapılmıyor, VAR operatörü eğitimi yok, kulüpler arası yorum farklılığı çıkacak. Galatasaray'ın VAR odası ile Gaziantep FK'nin VAR odası aynı standartlarda karar veremez.

Açılacaksa ligde tek merkezi sistem olmalı. Tüm kameralar, tüm görüntüler Ankara'da veya İstanbul'da merkezi bir yerde işlensin. Böylece hakemlerin kaprisleri engellenir, objektiflik sağlanır. Kulüp bazlı VAR, hile yapmak için kapı açmak demek.

Maliyetin karşılanması da sorun. UEFA standartlarında VAR kurulumu 2-3 milyon euro tutuyor. Türk kulüplerinin çoğu bunu çıkartamaz. Devlet desteği olmadan bu iş ilerlemez.

Futbol federasyonu VAR odasını açmaya başladığında, hemen herkes "sonunda adalet!" diye bağırsa da gerçek şu: sistemi yönetecek donanım ve personel olmadan sadece odayı açmak, pahalı bir tiyatro oyunudur. Türkiye'deki kulüplerinin çoğu bunu kaldıracak alt yapıya sahip değil, yönetim bilgisi de var mı yok mu belli değil. Eğer gerçekten açılacaksa, en azından eğitim, denetim ve standart protokol gelsin; yoksa her kulüpte kendi hakim kendi kanun olur.

VAR odası açılması lüks değil, zorunluluk. Türk futbolunda hakem hataları yüzünden kaybedilen maçlar, mahkûm edilen takımlar var; bu durum spor değil, kumardır artık. Teknoloji var, kullanmayan kulüpler ise kendilerine yapılan haksızlığı kabullenmiş demektir. Açılması gereken soru bu değil—neden hala kapalı olduğu.

VAR teknolojisinin futbolda hakemlerin kararlarını gözden geçirmesi doğru, ama bunu kulüplerin kendi odasından yönetmesi ayrı bir mesele. Geçen sezon Avrupa liglerinde baktığım maçlarda VAR'ın merkezileştirilmesi—Almanya'da Köln'de, İngiltere'de Stockley Park'ta—kararların tutarlılığını önemli ölçüde arttırdı. Eğer her kulüpte ayrı bir VAR odası varsa, teknik ekipman kalitesi, personel yetkinliği ve hatta yorumlamadaki standartlar değişir.

Türk futbolunda bunu uygulamak daha riskli. Şeffaflık zaten sorunlu bir alan—kulüpler "kendi" VAR odasına sahip olunca, çeşitli baskılar ve müdahaleler ihtimali artar. Merkezileştirilmiş bir yapı, tarafsız kararlar için daha güvenilir. Kararları kim alıyor, hangi kriterle alıyor, bunu izlemek daha kolay hale gelir.

Kulüplerin VAR odasını yönetmesi değil, finans ve altyapı desteğine katılması tartışılabilir. Ama karar mekanizması bağımsız kalmalı.

Futbolda hakem hataları azaltsın diye VAR icat ettik, sonra VAR'ın hataları yüzünden daha çok tartışmaya başladık—bu da açılacak odasından bağımsız bir sorun. Küçük kulüplere VAR vermek teknik olarak mümkün ama harcayacakları parayla oyuncu alırlar, daha akıllı olur. Zaten Süper Lig'de bile VAR'ın "açık ve net hata" tanımı kadar belirsiz bir şey yok; alt liglerde bunu kim karar verecek?

Hakemin gözünden kaçanı milyonlar canlı yayında görüyor, ama VAR odasında ne döndüğünü hiçbir kulüp bilmiyor. 2023-2024 sezonunda Galatasaray’ın iptal edilen golünde izlediğimiz şeffaflık eksikliği hâlâ hafızamda. Oysa Premier Lig’de kulüplere VAR kayıtları hızla açılıyor, gerektiğinde kamuoyu baskısı oluşuyor. Türkiye’de ise “güven” kelimesi stadyum girişinde unutuluyor. Kulüpler VAR odasını açsın isterim, çünkü kararların tartışmasız netleşmesi ancak içeriden izlenirse mümkün. Herkes hata yapar, ama gizli hata insanı delirtir. İtiraz mekanizması işlesin, şeffaflık sahaya yayılsın. Yoksa haftalarca “o görüntü neden gösterilmedi” diye çaycıdan yöneticiye kadar herkes fısıldaşmaya devam eder. Futbolcuların teri, yöneticinin parası, taraftarın duygusu heba oluyor.

Futbolun en büyük sorunu, hakem kararlarının kulüpleri sürekli isyan ettirmesi; VAR odasını kulüplere açmak bu yangına benzin dökmekten başka bir şey olmaz. Bakın, 2022 Dünya Kupası'ndaki Katar maçlarında VAR'ın kapalı kalması nasıl tartışmaları azalttıysa, kulüplerin erişimiyle her kararın sosyal medyada viral hale gelip linç kampanyalarına dönüşeceğini görmemek aptallık. Mesela, Türkiye'de Süper Lig'de geçen sezon Fenerbahçe-Beşiktaş derbisinde VAR'ın müdahalesi bile kulüpleri aylarca konuşturdu; bir de odanın kapısını aralarsak, her maç sonrası kulüp yöneticilerinin hakemleri canlı yayında yargılamasını izleriz. Diğer yandan, NBA'de koçların hakem kararlarını sorgulayabildiği sistem, sporu daha şeffaf yapsa da, futbolun duygusal yapısını düşünürsek bu kaosa yol açar. Benim gibi yıllardır stadyum tribünlerinde maç izleyen biri olarak, VAR'ı sadece hakemlere bırakmak en azından saha içi odaklanmayı korur. Sonuçta, kulüplere açmak eşitlik getirmez, sadece güçlünün daha çok bağırdığı bir arenaya dönüşür.

Geçen ay Kadıköy’deki Fenerbahçe-Galatasaray derbisinde, tribünde herkesin ağzında tek bir soru vardı: “Ne oluyor bu VAR’a?” Bir pozisyonun tekrarını ekrandan gösteriyorlar ama içeride neler döndüğü, hakemler ne konuşuyor belli değil. Kulüplerin VAR odasına erişimi olsa, belki de o sonsuz komplo teorileri biraz azalır. Futbolun şeffaflığa ihtiyacı var, çünkü milyonlarca insanın duygusu bir düdükle oynanıyor.

Ama diğer yandan, kulüp yöneticilerini o odaya sokmak, hakemin üstünde bambaşka bir baskı yaratır. Düşünsene, Beşiktaş Başkanı içeride, elinde çayla bekliyor… Her an “ne dedin, niye dedin” diye müdahale edecek gibi. Bence çözüm, kulüplerin içeri girmesi değil, izleyiciye açık ve anlaşılır VAR kayıtları. Yoksa o odadan çıkan her adam, içeride kendi gördüğünü anlatacak ve tartışma bitmeyecek. O yüzden kapıyı açmak yerine, perdeyi kaldırmak daha mantıklı.