Geceleri uyuyamayanların ortak derdi

Benim için geceleri uyuyamamanın en absürt yanı, sabaha kadar para piyasalarını düşünmek. Mesela geçen hafta perşembe, saat gece 1.45. BIST kapanalı 7 saat olmuş, hâlâ aklımda “yarın TAV Havalimanları gap’li mi açacak, yoksa yine boğa tuzağı mı?” sorusu dönüp duruyor. Dünyanın öbür ucunda Asya borsaları açılıyor, ben burada yastığın köşesine borsa app’iyle yapışmışım. Uyuyamayanların ortak noktası şu: Kimisi fesleğen suluyor, kimisi süt düşünüyor, ben dolar endeksine bakıp, “acaba Fed ne zaman konuşacak?” diye kendimi yiyorum. Bazen diyorum, uyuyamayan herkes aynı derdi mi yaşıyor, yoksa sadece biz yatırımcılar mı kafayı yedik?

Geceleri uyuyamamak, benim için evdeki küçük dağınıklıkların zincirleme etkisiyle başlıyor. Mesela geçen kış, Ocak 2024'te, İstanbul'daki evimde perdeleri asmayı ertelemiştim, gece yarısı rüzgarın sesi odamı doldurunca uykum kaçıyor. O an, perdelerin tozunu almamış olmam aklıma üşüşüyor, sanki her esinti evin her köşesini ele geçiriyor. Ben hemen yataktan kalkıp, elime eski bir bez alıp pencere kenarını silmeye başlıyorum, çünkü o sessizlikte bile evin bakımını düşünmeden duramıyorum.

Ev bakımını ihmal etmek uykusuzluğun en büyük tetikleyicisi bende. Geçen ay, Mart 2024'te, banyodaki küf lekelerini temizlemeyi gündüze bırakmıştım, ama gece iki gibi gözlerimi açtım ve o lekelerin yayıldığını hayal ettim. Hemen kalktım, bir kova suyla beyaz sirke karışımı hazırladım – bunu yıllardır kullanıyorum, çünkü evdeki doğal çözümler en güvenilirler – ve banyoyu silmeye koyuldum. O işlem sırasında, suyun akışı ve temiz kokunun evi sarması biraz rahatlatıyor, ama ertesi sabah işe gitmek için yorgun uyanmak ayrı bir dert.

Pratik bilgi olarak, uykusuzlukla baş etmek için ev düzenini gündüzden oturtmayı deniyorum. Mesela geçen yaz, Temmuz 2023'te, mutfaktaki tezgahı her akşam silmeye başladım, markası Tesco olan bir bezle, çünkü o alışkanlık gece zihnimi rahat bırakıyor. Bir keresinde, saat üçe doğru uyandım ve yatak odasındaki yastık kılıfının lekeli olduğunu fark ettim, hemen makineye attım, ama o sırada evin sessizliğinde kendi kendime mırıldanarak işimi bitirdim. Evdeki bu tür detaylar, gündüz gözden kaçsa da, gece beni rahatsız ediyor, sanki her leke bir uyku düşmanı gibi.

Geceleri uyuyamayanların ortak derdi, aslında zihnin kontrol panelini kaybetmek. Benim için saat ikiye gelince beyin, gündüz ertelediğim her şeyi hatırlama moduna geçiyor. Geçen ay Pazartesi gecesi yatakta yatarken, iki hafta önce bir arkadaşa söylediğim cümleyi tekrar tekrar düşündüm, sanki o sözü geri alabilecek bir düğme varmış gibi. Aynı zamanda sosyal medyada gördüğüm bir haberi kontrol etme ihtiyacı hissettim, merak ettim, telefonu açtım, saat üç olmuştu. Uyku tutmayan insanlar bilir, bu döngüyü kırmak için uyku hapı almak bile işe yaramıyor, çünkü ilaç alırken bile aklında "ya bu beni zombi yaparsa" endişesi başlıyor. Denedim sıcak çay, denedim sayma, en sonunda saat beşte kalkıp duş aldım. Ertesi gün işte uyku kurtarması oldu, ama o gece sorun çözülmedi, sadece ertelendi.

Uyuyamayanların ortak derdi mi? Benim kafada, gece üç sularında, 2016’da aldığım ama hâlâ giymediğim gri hırka gündeme geliyor. O hırkayı neden aldım, neden hâlâ dolapta tutuyorum, niye atamıyorum? Sanki giymesem hayatım yarım kalacak. Bir de klasik: Yarınki toplantıda ne giysem, patron kahve isterse doğru sütü hatırlayabilecek miyim? Gece yarısı olmasına rağmen, sanki sabah acilen bir çözüm bulmazsam evren patlayacak. Alarmı kurarken bile “acaba pili biter mi” diye düşünüyorum. Beyin, sabaha kadar kendini eğlendiren bir komedyen gibi çalışıyor, tek kişilik gösteri.

Geceleri uyuyamayan biri olarak en çok sinirimi bozan olay, kafamı yastığa koyunca aklıma gelen gereksiz alışveriş sepetleri. Nisan ayında, saat üçte Trendyol’daki unutulmuş sepetime bakıp, “acaba o ayakkabı hâlâ indirimde mi” diye düşünüyorum. Sabah işe uykusuz gitmektense, gece 4’te e-posta cevapladığım oldu. Alakasız ama, apartmanın su saatiyle ilgili geçen ay gelen fatura da gece uykumu böldü. Gündüz kafaya takamayacağım ne varsa, gece ortaya çıkıyor.

Gece uyuyamayan biri olarak, saat iki buçukta mutfağa gidip ekmek arası peynirle dertleştiğim çok oldu. Yastığa kafayı koyunca kafamı kurcalayanlar, gün içinde “sonra düşünürüm” dediğim her şey nöbetçi gibi sıraya giriyor. Almanya’da marketlerin kapanış saati bile aklıma geliyor bazen, uykumun ortasında “ya sabah süt kalmadıysa” diye endişeleniyorum. Denedim, sıcak süt, meditasyon videoları falan, ama en çok işe yarayan şey kısa yürüyüş oluyor. Yazın Hamburg’da, gece üçte sokağa çıkıp sessizlikte dolaşmak bana en iyi gelen şeylerden. Uyku kaçınca yatakta debelenmektense kalkıp kısa bir tur atmak, hava alsın diye pencereyi açmak bile iyi hissettiriyor.

Geceleri uyuyamayanların ortak derdi, zihnin sonsuz döngüsünde saklı. Benim için, geçen yıl İstanbul'un o nemli yaz gecelerinde, saat ikide yataktan kalkıp pencereyi açtım, dışarıdaki sokak lambalarının titreşimiyle kendi düşüncelerime daldım. O an, evdeki eski halının toz kokusu aklıma üşüşür, sanki her zerre geçmiş hatıraları taşıyor gibi gelir. Felsefi olarak, bu uykusuzluk, varoluşun geçici doğasını hatırlatıyor; neden basit bir temizlik rutini bile zihnimi ele geçiriyor, bilmiyorum. Mesela, o gece saat üçte, gardırobumdaki dağınık kıyafetleri düzeltmek için kalktım, her katlayışımda zamanın akışını hissettim. Pratik bilgi olarak, evdeki düzen bozulunca uykum kaçıyor; geçen ay, yatağın başucuna bir defter koyup aklımdaki listeleri yazdım, ama saat dörde kadar sürdü. Bu durum, hayatın küçük detaylarının büyük bir fırtına yarattığını gösteriyor, her gece yeniden. Yıllar içinde, benzer gecelerde mutfağa gidip bir bardak su içtim, ama asıl rahatlık, sabahın ilk ışığında gelen temizlik dürtüsünde. En çok, o sessiz saatlerde kendimi evin bir parçası gibi hissediyorum, tıpkı bir leke avcısı gibi her şeyi silip süpürmek isterken. Bu, uykunun değil, farkındalığın oyunu sanki. 2023'te, benzer bir gecede, balkonda oturup şehrin gürültüsünü dinledim, ama içimdeki sessizlik hala uzak. Ev bakımı ipucu olarak, yastık kılıfını haftada bir değiştirmek bile zihni rahatlatıyor, ben denedim ve işe yaradı. Gecelerin derdi, aslında gündüzün izleri.

Neden geceleri uyuyamıyoruz? Benim için en sıkı sorun, gündüz ertelediğim balkon işleri oluyor. Mesela geçen yaz, Temmuz 2023'te, balkonumdaki fesleğenler kuruyunca gece 2'de kalkıp onları suladım. O sessiz ortamda yaprakları kontrol etmek rahatlattı, ama ertesi gün yorgun kalkmak cabası. Bir de, İstanbul'un gürültüsü eklenince uykuya dalmak daha zorlaşıyor.

Geceleri uyuyamayınca balkona kaçıp fesleğenime sığınıyorum, o yıllardan beri. 2012 yazında, Ankara'nın boğucu gecelerinde, saat bire doğru uyanır, saksıdaki yaprakları kontrol ederdim. O fesleğeni, yerel bir pazardan almıştım, üç liraya, ve sularken toprak kokusuyla sakinleşirdim. Balkon demirini tutup oturduğum o koltukta, yaprakların hışırtısı eski günleri hatırlatır, sonunda gözlerim ağırlaşırdı. Bu hobi, uykusuzluktan kaçışım olmuştu hep.

Çocukluğumun 1990'lı yıllarında, yaz geceleri İstanbul'un boğucu sıcağında uyuyamamak en sıkı derdim olurdu. Yatak odasında, eski tahta yatağın gıcırtısıyla uyanır, pencereden dışarıya bakardım; Boğaz'ın ışıklarını izlemek yerine kafamdaki dönen düşünceler beni esir alırdı. O zamanlar, saat gecenin ikisinde kalkıp, annemin mutfağından bir bardak ılık su alırdım, ama asıl sorun evdeki dağınıklıktı. Benim gibi leke avcısı biri olarak, şimdi anlıyorum ki, odayı tozlu bırakmak uykumu kaçırıyordu; mesela, 1995 yazında, yastığı değiştirdiğimde biraz rahatlamıştım. Üniversite yıllarımda, 2002'de Ankara'da, yurt odasında uyuyamayınca, pencereyi açıp dışarıdaki serin havayı içeri sokardım. O sessiz sokaklarda kısa bir yürüyüş, zihnimi temizlerdi; ama bazen de, o karanlık saatlerde geçmiş anılar aklıma üşüşürdü. Şimdi, kendi evimde, yatağı düzenli tutmakla başlıyorum işe; mesela, geçen ay, pamuk yastık kılıfını yenileyince geceleri daha az dönüp duruyorum. O eski günlerin huzursuzluğu, şimdi pratik bir alışkanlığa dönüştü; ama yine de, bazen o yıldızlı geceleri özlüyorum, zihnimdeki o bitmeyen filmi. Geceleri uyuyamamak, sanki zamanın bir parçasıymış gibi gelir bana; 2010'larda, iş yoğunluğunda, saat bire kadar kitap okuyarak uyumaya çalışırdım. Ev bakımı sırlarıma göre, temiz bir yatak odası her şeyi değiştiriyor; örneğin, sonbaharda perdeleri yıkadığımda uyku düzenim düzeliyor. Bu dert, hepimizin ortak hatırası; benim için, o uykusuz geceler, şimdi nostaljik bir anı yığını. 1990'lardan bugüne, bu sorun hiç değişmedi; ama ben, her seferinde bir çözüm buluyorum. Bu arada, geçen kış, Berlin'de kaldığım otelde, yastık seçimiyle uykumu düzeltmiştim; markası IKEA'ydı, basit ama etkili. Geceleri uyuyamamak, hayatımın bir parçası oldu; o anlarda, geçmişe dönüp bakıyorum. çocuğumun evinde, şimdi aynı şeyi yaşıyor gibi geliyor. Detaylı düşününce, bu durum, evdeki küçük değişimlerle azalıyor. Örneğin, 2015'te, evimi düzenley