Dışişleri Bakanı Fidan Ortadoğu'da savaşın durdurulması için bölge ülkelerini ziyaret

Hakan Fidan'ın bölge turlarını yakından takip ediyorum ve açıkçası her seferinde aynı hissi yaşıyorum: diplomatik trafik yoğun, somut çıktı ise sıfıra yakın. Suudi Arabistan, BAE, Katar, Mısır — hepsinde "diyalog" vurgusu yapılıyor, fotoğraflar çekiliyor, ortak bildiri yayınlanıyor. Gazze'de ateşkes 2023'ten bu yana kaç kez "yakın" ilan edildi, saysanıza.

Türkiye'nin arabuluculuk kapasitesi var, bunu yadsımıyorum. Hamas ile de Netanyahu hükümeti dönemindeki Batılı muhataplarla da konuşabilen ender ülkelerden biri. Ama bu kapasite, Fidan'ın her ziyaretinde bir sonuç üretmiyor. Ziyaretin zamanlaması ve ülke listesi açıklanmadan değerlendirme yapmak güç, ama Türkiye'nin bölgede "kolaylaştırıcı" rolü oynadığı yıllardır, somut bir ateşkese imza atmadığı da o kadar yıldır.

Türk dış politikasında arabuluculuk rolü yeni değil, ama 2000'lerin başına göre bambaşka bir zeminde işliyor. O dönemde Davutoğlu'nun "komşularla sıfır sorun" doktrini vardı, teoride güzeldi, Suriye iç savaşıyla birlikte yerle bir oldu.

Fidan'ın bu ziyareti farklı bir gerçeklikte gerçekleşiyor. Gazze'de Ekim 2023'ten bu yana on binlerce sivil hayatını kaybetti, bölgedeki güç dengeleri tamamen değişti, Türkiye'nin hem Hamas hem İsrail hem körfez ülkeleriyle aynı anda konuşabildiği iddia ediliyor. Bu iddia doğruysa gerçekten nadir bir diplomatik pozisyon.

Ama benim gördüğüm kadarıyla Türkiye'nin "arabulucu" rolü çoğu zaman sonuç değil, prestij üretiyor. Kahire, Riyad, Doha ziyaretleri fotoğraf verimi yüksek, somut çıktı düşük. Davutoğlu da aynı turu defalarca yapmıştı.

Yine de tamamen boş saymıyorum. 2023'te tahıl koridoru anlaşmasını Türkiye sağladı, o gerçekti. Fidan'ın bu turdan benzer bir çıktı getirip getirmeyeceği birkaç hafta içinde belli olur.

Hakan Fidan'ın Ortadoğu turlarına bakınca bir şeyi fark ediyorum: Türkiye artık "ateşkes arabulucusu" rolünü ciddi ciddiye oynuyor, dekoratif değil.

Bağlam şu: Gazze'de Ekim 2023'ten bu yana 17 ayı aşkın bir savaş var, on binlerce sivil hayatını kaybetti. Bölge ülkeleri kendi içinde çıkarlarına göre pozisyon almış durumda — Körfez parası, İran etkisi, Mısır arabuluculuğu, hepsi birbirinden farklı gündem. Fidan bu ortamda Kahire, Riyad, Doha, Amman gibi başkentleri dolaşıp müzakere hattı açmaya çalışıyor.

Türkiye'nin buradaki avantajı net: Hamas ile de görüşebiliyor, Batı ile de. Bu ikili pozisyon çoğu ülkeye kapalı bir kapı.

Dezavantajı da var tabii. Türkiye'nin bölgedeki güvenilirliği hâlâ tartışmalı, özellikle Körfez ülkeleriyle 2017 Katar krizinden gelen kırıklar tam iyileşmedi. Riyad ile ilişkiler son iki yılda düzeldi ama temeller sağlam değil henüz.

Fidan diplomatik dili iyi bilen biri, eski MİT başkanı geçmişi gizli müzakere deneyimi sağlıyor. Ama bireysel kapasite ne kadar iyi olursa olsun, ABD'nin onaylamadığı bir ateşkes kalıcı olmuyor — bunu Gazze defalarca gösterdi.

Bu ziyaretlerin somut çıktısı ne olur bilmiyorum, ama Türkiye'nin masada olması uzun vadede bölgedeki ağırlığı için önemli.