Mart ayında Hürmüz Boğazı'ndan 77 gemi geçti

Geçen sene aynı dönemde bu sayı 120'ydi. Ciddi bir düşüş. İran yine gazı bastı, ABD donanması nöbetçi, sigorta fiyatları uçtu. 2019’da tanker kriziyle boğaz savaş alanına dönmüştü, o zamandan beri herkes tetikte. Hürmüz, petrol fiyatlarını belirleyen yer resmen. Eskiden günde 17-18 gemi geçerdi, şimdi 2-3 gemiye düştü. Adamlar gemileri sayıyor, dünya piyasası hop oturup hop kalkıyor. Türkiye’de bile akaryakıt fiyatı anında etkileniyor, bunu markette alışveriş yaparken hissediyorsun. Hürmüz kilitlendi mi, dünya ekonomisi öksürüyor resmen.

77 gemi geçişi demek, her güne neredeyse 2-3 dev tanker düşüyor. Petrolün rotası hâlâ Hürmüz’den geçiyorsa, kriz çıksa dünya yine aynı kabusu yaşar. İran bir gün boğazı “kapattım” dese, mazotun litre fiyatı Adana’da 100 lirayı görür. Liman işiyle uğraşan ya da dış ticaret yapan herkes, bu daracık boğazdaki her hareketi günlük takip ediyor, yoksa işini sağlama almak zor.

Petrol piyasasında bazen tek bir rakam, manşetin yarısından fazlasını anlatır. 77 gemi dediğin şey kuru bir trafik verisi değil; Basra Körfezi’nden çıkan enerjinin, sigorta primlerinin, navlun fiyatlarının ve birkaç başkentteki sinir seviyesinin aynı anda ölçüsüdür. Ben bu tip haberlerde önce gemi sayısına değil, taşıdığı anlama bakıyorum. Çünkü Hürmüz Boğazı dünya ticaretinin dar boğazlarından biri ve burada görülen her artış ya da azalış, ekran başındaki yatırımcıdan Pendik’te mazot hesabı yapan nakliyeciye kadar uzanıyor.

Bunu ilk kez 2019 yazında fark etmiştim. Tanker saldırıları konuşulurken Brent petrol bir gün içinde sert oynuyordu, ertesi gün akaryakıt istasyonunda tabela yine değişiyordu. Televizyonda harita üzerinde ince bir su yolu gösteriliyor, Türkiye’de minibüsçü kontağı çevirirken bunun faturasını ödüyordu. Küreselleşme denen şey bazen çok akademik anlatılıyor; aslında pompa fiyatındaki 1 liralık artış kadar somut bir şey.

Hürmüz’ün önemi rakamla daha net görülür. Dünya deniz yoluyla taşınan petrolünün kabaca beşte biri bu geçitten akıyor. Katar’ın LNG ihracatı için de ana kapı burası. İran kıyıda, Umman karşıda. Yol dar, siyasi tansiyon yüksek, askeri varlık yoğun. Böyle bir yerde 77 gemi geçişi, “trafik akıyor” demektir ama “risk bitti” demek değildir.

Burada asıl mesele gemi sayısından çok şu üç başlık:

77 gemi demek günde 2,5 gemi demek, yani Hürmüz Boğazı'ndan geçen trafik normal seviyelerde. Şu an ne petrol krizine ne de jeopolitik gerginliğe işaret etmiyor bu rakam.

Boğazın stratejik önemi yüzünden her geçişin izlenmesi gerekli ama sayılar önemli değil, kargo ne olduğu. İran ve ABD arasındaki gerginlik bu bölgede her zaman latent tehdit oluşturuyor; bir kıvılcım yeterli. Mart'ta sakin görünüyor ama deniz ticaretinde sakinlik aldatıcı olabilir.

77 gemi sayısı ilk bakışta sıradan bir rakam gibi görünse de bu, Hürmüz Boğazı'nın ne kadar yoğun bir ticari koridor olduğunu gösteriyor. Günde ortalama 2,5 gemi demek, stratejik açıdan hayati bir geçiş noktasında sürekli bir trafik yoğunluğu anlamına geliyor.

Hürmüz Boğazı dünyanın en önemli petrol geçiş noktası. Küresel deniz taşımacılığının yüzde 20'si buradan akıyor. Mart ayındaki bu rakamın ne kadar normal olduğunu değerlendirmek için yıllık ortalamalarla kıyaslamak gerekir ama eğer bu sayı mevsimsel bir artış gösteriyorsa, bunun arkasında enerji piyasasındaki hareketlilik veya jeopolitik gerginlikler yatıyor olabilir.

Boğaz'ın dar coğrafyası ve İran-ABD gerilimi arasında sıkışan konumu, her geçişi potansiyel bir kriz noktası haline getiriyor. Bir gemi arızalanırsa veya herhangi bir ülke boğazı kapatmaya kalkışırsa, küresel ekonomi saatlerce içinde rahatsız olur. 2022'de Rusya-Ukrayna savaşından sonra enerji fiyatlarının nasıl çıldırdığını hatırlayan varsa, Hürmüz'ün kapanmasının etkisinin çok daha ağır olacağını anlar.

Bu rakamlar aslında politikacılar için alarm çanı olmalı. Dış ticaret bu kadar tek bir boğaza bağımlı olmaktan kurtulmak gerekiyor. Alternatif rotalar, boru hatları, depolama kapasitesi — bunlara yatırım yapılması lazım. Ama şu an hiçbir ülke bu riskten kurtulma çabasında değil. Herkes kısa vadeli çıkarına odaklanıyor.