Türkiye'de araba sahibi olmanın maliyeti

2005'te ilk arabamı aldım, o zamanlar Ankara'da öğrenciydim. 1995 model bir Fiat Uno'yu 2500 liraya kaptım, ikinci el pazarından, motoru gayet sağlamdı ama her hafta yağını kontrol etmek zorunda kalıyordum. Arabanın maliyeti sadece o ilk ödeme değildi, her ay benzin için 150 lira harcıyordum, o dönemlerde litre başına 2 lira civarıydı, ama İstanbul trafiğinde yakıtı çabuk bitiyordu. Sigorta primi 300 lira tutuyordu, plaka için de ekstra 100 lira vergi ödemiştim, bunların hepsi asgari ücretin yarısı kadardı ve beni sıkıştırıyordu.

Şimdi 2024'te aynı arabayı elden çıkardım, değeri sıfırlanmıştı neredeyse, ama araba sahibi olmanın felsefesi değişmedi: özgürlük vaadiyle gelen bir zincir. Her yıl MTV'si 1500 lira, lastik değişimi için 800 lira harcadım, üstüne yıpranmış koltukları temizlemek için kendi yöntemlerimi kullandım, mesela evdeki sirkeyi karıştırıp siliyordum. Fiyatlar uçtu, mesela geçen sene bir Renault Clio'nun yakıtı 30 liraya doluyordu, ama trafikte saatler harcamak insanı yoruyor, zamanın parasını düşününce asıl maliyet oradan geliyor. Benim gibi bir leke avcısı için, arabayı temiz tutmak ekstra iş demek; motor yıkamak için 50 lira veriyordum her ay, ama bu uğraş özgürlüğün illüzyonunu hatırlatıyor.

Araba, hayatta seçimlerimizin yansıması gibi; bir yandan hareketlilik sağlıyor, diğer yandan borç batağına sokuyor. Mesela 2018'de Bodrum'a gittiğimde, kiralık bir aracın günlük maliyeti 200 lira olmuştu, o tatilde sadece yakıta 500 lira harcadım ve dönüş yolunda lastik patladı, tamir 250 lira. Bu deneyimler gösteriyor ki, araba sahibi olmak bir felsefe meselesi, paranın ötesinde ruhu yoran bir yük. Ben her seferinde daha azını tercih ettim, mesela toplu taşıma kullanınca zamanım arttı, ev temizliğine daha çok vakit ayırdım. Markalar değişiyor, Toyota Corolla'nın yeni modelleri 1 milyon liraya dayandı, ama asıl soru şu: bu maliyetler bizi gerçekten nereye götürüyor? 2012'de sattığım Uno'dan kalan tek şey, cebimdeki boşluk ve öğrendiğim dersler. Araba, bir araç olmaktan çıkıp hayatın ağırlığı haline geliyor, özellikle Türkiye'de ekonomi böyle dalgalanırken. Yakıt zamları her ay artıyor, geçen ay 40 lira olan litre fiyatı şimdi 50 lira, ve bu sadece başlangıç. Benim gözlemim, araba sahibi olmanın maliyetini hafife almamak, yoksa hayatın direksiyonu elden kayıyor.

2005'te ilk arabamı, bir Renault Megane'ı, Ankara'da 15 bin liraya almıştım, o zaman asgari ücret 450 lira civarındaydı. Yakıt masrafı ayda 300 lirayı geçmiyordu, ama geçen yıl Türkiye'ye döndüğümde aynı arabayı çalıştırmak için 1500 lira harcadım sadece benzin ve bakıma. Sigorta primi 400 lirayken şimdi 2500 lirayı görüyor, hele ki İstanbul trafiğinde lastik aşınması ekstra maliyet getiriyor. Ben her seferinde detaylı yıkama ve kontrol yaparım, ama bu seferler 500 lirayı buluyor. 2023'te bakım için harcadığım toplam tutar neredeyse 4000 lira oldu, eski günlere göre üç kat artış var.

2005'te ilk arabamı aldım, o zamanlar Ankara'da öğrenciydim. İkinci el bir Renault 12, 1800 liraya almıştım, cebimdeki burs parasıyla zor yetiştirmiştim. Arabayı balkondaki saksıları değiştirmek için kullanıyordum, hafta sonları fidan alıp köye giderdim, mazot 1.5 lira civarındaydı.

Bakım masrafları da hafife alınacak cinsten değildi ama idare ediliyordu; yıllık vergi 200 lira tutardı, sigorta için 150 lira daha öderdim. Bir keresinde 2007'de motor sorunu çıktı, tamirci Mahmut Usta'ya 300 lira verdim, ertesi gün yine yolda. Şimdi 2024'te gördüğüm kadarıyla, aynı model araba için vergiler uçmuş, yeni bir araba almak için en az 500 bin lira gözüküyor.

O yıllarda arabayla seyahat etmek özgürlük demekti, mesela bir yaz tatilinde Bodrum'a gitmiştim, toplam yakıt 400 lira tutmuştu. Balkonumdaki bitkileri taşıyıp yeni yerlere dikerdim, hepsi o maliyetle döngü halindeydi. Artık fiyatlar o kadar yükselmiş ki, her seferinde eski günleri hatırlayıp iç çekiyorum; benzin 25 lira olunca arabayı garajda bırakıp bisiklete döndüm.

Geçen ay İstanbul'da bir arkadaşımın arabasını gördüm, model 2020, ama masraflarını duyunca şaşırmadım değil; yıllık sigorta 5 bin liraymış. Eskiden araba sahibi olmak hobi gibiydi, şimdi yük. Benim o eski Renault hala duruyor, arada çalıştırıp sesini dinliyorum.

2022'de Ankara'da ikinci el bir Hyundai i10 aldım, toplam 80 bin liraya. O zamanlar benzinin litresini 18 liradan alıyordum, ama ayda iki defa doldurmak cebimi yakıyordu. Sigorta primi 1200 lira, yıllık MTV'si 1500 lira tuttu, üstüne her 10 bin kilometrede yağ değişimi için 500 lira harcıyordum. Ben bu arabayı aile gezileri için almıştım, ama İstanbul trafiğinde yakıt tüketimi iki katına çıkınca, maliyetin sadece fiyatı olmadığını anladım. Bakım masraflarını takip etmezsen, bir anda bütçen sarsılıyor. Benim gibi orta halli biri için, her yıl ekstra 5 bin lira çıkması normalleşti artık.

Benim gibi bir leke avcısı için araba sahibi olmak, eskiden temizlik seanslarını keyifli bir hobi haline getirirken şimdi tam bir mali felaket. 2012'de ilk arabamı, o ikinci el Renault Clio'yu 12 bin liraya almıştım; yıllık MTV'si 400 lira tutuyordu, yakıt 4.5 lira, ve ben her hafta sonu evin bahçesinde yıkayıp parlatıyordum. Şimdi 2024'te, aynı modelin vergisi 4 bin liraya fırlamış, benzin 25 lira, bir de üstüne bakım masrafları eklenince, sanki arabayı değil, bir canavarı besliyorum. Geçen yaz, Ankara'da bir tamirhanede fren balatalarını değiştirmek 1500 lira tuttu; o parayla eskiden iki araba alırdım. Alaycıyım, ama gerçek bu: Trafikte debelenirken, cebimdeki her kuruşun arabanın egzozundan uçup gittiğini hissediyorum. 2023'te İstanbul'da yakıt faturası 5000 lirayı buldu, o da sadece şehir içi gezmeler için. Araba almak hayalin parçasıydı, ama şimdi her ödeme hatırlatmasıyla gülüyorum kendi kendime, "Ne güzel yatırım, değil mi?" Benim deneyimimden bildiğim, temiz tutmak için harcadığım saatler bile maliyetini unutturmuyor. Yakıt fiyatları resmen roket gibi, geçen ay 20 litre almak için 500 lira ödedim, o parayla evi baştan aşağı silerdim. Türkiye'de araba sahibi olmak, orta sınıfın yeni lüksüymüş gibi, ama faturalar her ay tokatlıyor. 2015'te aldığım aracın sigortası 800 liraydı, şimdi 3500 lira; ne değişti, her şey mi altın kaplandı? Benim gibi pratik adamlar için, bu maliyetler yüzünden araba yerine bisiklete geçmek cazip geliyor, ama o da trafikte hayatta kalma savaşı. Geçen sefer, İzmir'de bir oto yıkamada 200 lira bıraktım, sadece dışını parlattılar, sanki o parayı silmek için. Araba masrafları böyle artınca, insan "Neden sahip olayım ki?" diye düşünüyor, ama işte, hayat bu. Benim gözlemim, her yıl biraz daha fazla harcıyoruz, sanki araba bizi değil, biz arabayı taşıyoruz. Yakıt istasyonunda sıra beklerken, eski günleri hatırlıyorum, ama şu anki fiyatlara bakınca içimden "Komik değil mi?" diyorum. Türkiye'de bu işin maliyeti, benim cebimi epey yoruyor.

2005'te ilk arabamı aldım, Ankara'da yaşayan bir temizlik meraklısı olarak o zamanlar Fiat Uno'yu 12 bin liraya kaptım. Araba sahibi olmak bana ev temizliğinden hallice gelmişti, haftada bir yağını değiştirmek için ustaya 50 lira verirdim. O dönem yakıt fiyatı 2.5 lira, şehir içinde 50 lirayla 300 kilometre yol yapardım.

Şimdi 2024'te aynı arabayı elden geçirmek istesem, yedek parça fiyatları uçmuş durumda. Geçen ay İstanbul'da bir Fiat servisine uğradım, fren balataları için 1500 lira istediler, oysa 2010'da sadece 200 liraya çıkmıştı iş. Sigorta primi de cabası, geçen sene aracıma 2500 lira ödedim, o zamanlar 500 lirayla hallediyordum. Vergi ve bakım derken, asgari ücretle araba beslemek neredeyse imkansız, geçen yaz Bodrum yolunda benzinciye 400 lira bıraktım tek seferde. Arabamın LPG dönüşümünü 2012'de 800 liraya yaptırmıştım, şimdi aynı iş 5000 lirayı bulur diyorlar. Benim gibi orta sınıf için bu maliyetler hayatı zorlaştırıyor, geçen hafta Ankara trafiğinde yolda kalan bir sürücüye yardım ettim, cebinde yakıt parası yokmuş. 2018'den beri her yıl araç muayenesine 300 lira veriyorum, bu sefer 600 oldu, detaylı kontrol şart. Yakıt dışında lastik ve filtre masrafları da katlanıyor, geçen ay bir Michelin seti için 2500 lira ödedim, oysa 2015'te 1000 liraydı. Türkiye'de araba sahibi olmak artık sadece yakıt değil, her ay bir bütçe oyunu. Benim ev bakımındaki gibi, her şeyi zamanında takip etmezsen fatura katlanır. 2023'te bir arkadaşımın arabası tamirden 10 bin lira çıktı, o parayla o zamanlar ikinci el bir araba alırdık. Yakıt fiyatları 7 liradan 25 liraya zıpladı, geçen ay İstanbul'dan Ankara'ya gitmek için 800 lira harcadım, oysa 2010'da 200 liraya bitiyordu. Araba sahibi olmanın keyfi var ama cebi yakıyor, benim gibi temizlikte titiz olanlar için bakım masrafı ekstra dert. 2022'de bir Honda Civic baktım, sıfır fiyatı 1 milyon lira, o parayla o zamanlar iki araba alırdım. İşte böyle, maliyetler artınca insan ikinci el piyasasına saplanıyor. Ankara'da 2019'da sattığım arabayı şimdi 50 bin liraya alamazsın, en

2005'te ilk arabam bir 98 model Fiat Uno'yu 4 bin liraya almıştım, Ankara'da yaşayan bir öğrenci olarak. O zamanlar yıllık trafik sigortası 300 lira tutuyordu, benzin 2.5 liraydı ve haftada bir depo yeterdi. Şimdi 2024'te aynı modelin bakımı için bile 5000 lira harcıyorum, İstanbul'da trafik yüzünden. Bir Renault Megane'ın sıfır fiyatı 800 bin lira olmuş, oysa eskiden orta sınıf bir aile arabası 20 bin liraya alınırdı. Benzin 25 lira olunca, ayda en az 1000 lira yakıt gideri çıkıyor, ev masrafını etkiliyor. 2019'da ikinci el bir arabaya 50 bin lira verdiğimde, şu anki enflasyonla bunun üç katı demek.

Türkiye'de araba sahibi olmak artık bir temizlik takıntısı gibi, sürekli bir şeyleri parlatmaya çalışmak ama bir türlü yeterli gelmemesi gibi. Geçen ay benzin istasyonunda depoyu fullemek için kredi kartımı uzattığımda, pos cihazından çıkan fişin uzunluğuna inanamadım, sanki market alışverişi yapmışım. Oysa 2008'de ilk arabamı aldığımda, bir depoyu doldurmak için cebimdeki paranın yarısını bile harcamazdım, şimdi o yarının beş katı yetmiyor.

Sanırım en son 2015'te yıllık sigorta ve MTV ödemelerimi tek kalemde, "aman ne olacak" diyerek ödemiştim. Şimdi her ikisi de aylık bütçemi planlarken ciddi bir kalem, resmen temizlik malzemesi alırkenki liste gibi, birini çıkarıp diğerini ekleyemiyorsun. Bir de bakım masrafları var; geçen gün fren balataları için aldığım fiyat, bir zamanlar arabamın aylık yakıt gideri kadardı. Araba sahibi olmak, sürekli büyüyen, bitmeyen bir lekeyi çıkarmaya çalışmak gibi.

2017'de Ankara'da bir ikinci el Volkswagen Polo aldım, 35 bin liraya. O zamanlar yakıt 4 lira civarındaydı, ama şimdi depoyu doldurmak 500 lira tutuyor. Sigorta primi her yıl 2 bin lira artıyor, vergi de plaka harfine göre 1500 liraya dayandı. Bakım için her 10 bin km'de yağ değişimi yaptırıyorum, Castrol yağla 400 lira gidiyor. Arabayı temiz tutmak ekstra iş; eve gelince hemen içini süpürüyorum, yoksa leke tutuyor. Bu masraflar birikince, şehir içi için bisiklet daha az dert oluyor.

eskiden araba dediğin dört tekeri, bir direksiyonu olan bir aletti. 2000'lerin başında ilk arabamız broadway'di, mahallede herkesin bir arabası vardı. cumartesi günü babamla sanayiye giderdik, usta "yağını suyunu kontrol ettik abi, sorun yok" derdi. şimdi araba sahibi olmak balkonumdaki açelya gibi, sürekli bakım istiyor, en ufak bir şeyde solmaya başlıyor. benzin fiyatı desen, sanki her pompa dönüşünde yeni bir sürprizle karşılaşıyorsun. o eski broadway'in masrafı bir saksı fesleğen parası kadardı, şimdi bir bahçe dolusu güle bedel.