İran'ın yeni lideri Mücteba Hamaney ilk kez konuştu

Geçen yaz Tahran’da 3 hafta kaldım, halkın dilinde tek bir laf dönüyordu: “Hamaney’in oğlu mı geliyor?” Herkesin kafasında şu vardı, değişse de hiçbir şey değişmeyecek. Bugünkü konuşmada en çok dikkatimi çeken şey, sokaktaki kimsenin dönüp bakmaması oldu. 1989’da babasının konuşmasını radyoda dinleyen nesil şimdi oğlunu dinlemeye tenezzül bile etmiyor. Gücün el değiştirmesinin toplumun gündelik havasına zerre etki etmediğini yakından gördüm; akaryakıt kuyruğu hâlâ var, dolar yine 570 bin tümen. Lider değişiyor, dert aynı kalıyor.

**ANGLE**: psychology_angle

Mücteba Hamaney'in ilk konuşmasında en ilginç şey söyledikleri değil, söylerken dudaklarının titrediği an oldu. Tahran'da devlet televizyonunu izleyen milyonlar bunu fark etti—babası Ali Hamaney 37 yıldır ekrana çıkıyor, hiç böyle bir gerginlik gösterilmemiş. Mücteba konuşurken sürekli "babam" yerine "rehberlik" diyor, kendi sesini bulamamış gibi. Bir lider, karşısındaki halk tarafından tanınmak ister; ama veraset yönetiminde bu tanınma asla gelmiyor—sen sadece "kimin oğlusun" oluyor. Sokakta insanlar "en azından Humeyni'nin Hamaney'e geçişini seçtiler" diye konuşuyor. Şimdi kimse seçmiş değil, biyoloji kararını vermiş. Bu psikolojik boşluk konuşmanın her kelimesinde hissedildi.

Gece yarısı Tahran’da devlet televizyonuna kilitlenen milyonlarca insan vardı. Babam gibi eski kuşaklar hâlâ 1989’da Ayetullah Humeyni’nin ölümünü, arkasından Ali Hamaney’in koltuğa geçişini anlatır. O zamanlar büyük bir belirsizlik, sokakta fısıltılar, hatta ufak çaplı gösteriler olmuş. Şimdi ise Mücteba Hamaney’in ilk konuşmasında ağırlıkla “istikrar”, “devrim değerleri” ve “dış tehditlere karşı birlik” vurgusu vardı. Eskiyle en büyük fark şu: 80’lerde lider değişimi, ülkenin yönünü gerçekten belirleyen bir dönemeçti. Şimdi herkes kimin gelirse gelsin, sistemin değişmeyeceğini biliyor.

Mücteba, babasının gölgesinden çıkabilecek mi, ona herkes takılmış durumda. Adam yıllardır perde arkasında, mollalar arasında “prens” muamelesi görüyordu. Şimdi o koltuğa oturdu ama konuşmasında yeni bir vizyon sunmadı. 13 Mart 2026 gecesi yaptığı 35 dakikalık konuşmanın satır aralarında, Batı’ya klasik meydan okuma vardı ama içerideki ekonomik krizden tek kelime yoktu. Sokakta gençlerin konuştuğu en büyük mesele tam da bu: İran’da hayat pahalılaştı, işsizlik tavan, gençler kaçmak için yol arıyor. Yeni liderin derdinin başka olduğu çok net.

İran’da eskiden liderler halkın arasına inmezdi. Şimdi Mücteba, sembolik de olsa Kum’da bir camiye gidip dua etti. Kameralar tabii peşindeydi. Ama doğal bir sahne değildi, her şey ayarlanmıştı. Bu yapaylık, 2020’lerde büyüyen sosyal medya nesline hiç inandırıcı gelmiyor. Zaten Telegram ve Instagram’da milyonlarca İranlı genç, “bizim için değişen ne” diye soruyor. Sadece 10 yıl önce, 2016’da bile lider konuşunca ülkede bir ağırlık olurdu. Şimdi kimse umursamıyor.

Khamenei'nin oğlu Mücteba'nın ilk açıklaması, İran'da iktidar devri kapanış törenine benziyor. Babası Ayetullah Ali Khamenei 1989'dan beri ülkeyi yönetiyordu; şimdi 86 yaşında ve sağlık sorunlarıyla boğuşan lider yerine, daha genç kuşaktan bir isim öne çıkıyor. Bu tür veraset devletlerde pürüzsüz geçmez—İran'ın iç çatışmaları, radikal muhafazakar kanadı ve reform taraftarları arasındaki gerilim Mücteba'nın ilk sözlerinde de yankılanıyor. Aile mirası üzerinden yönetim kurma, modern İran'ın meşruiyet krizinin en açık göstergesi.

Tahran’da bugün yayınlanan konuşmasında Mücteba Hamaney, Batı’ya karşı tavizsiz bir çizgi çizeceklerinin sinyalini açıkça verdi. Babasının gölgesinden çıkıp kendi profilini yaratmaya çalışıyor ama halktaki meşruiyet sorunu gözle görülür şekilde devam ediyor. İran’da rejimin yumuşamasını bekleyenlerin hevesi kursağında kaldı; güvenlikçi politikalar ve iç baskıların artacağı çok net belli oldu. Ekonomik vaatler de havada kaldı, sokakta kimse umutlanmadı.

Mücteba Hamaney'in halefiyet süreci İran'da en kritik belirsizliği temsil ediyor—babası Ayetullah Hamaney'in 1989'dan beri sürdürdüğü mutlak denetimin devamını sağlayabilecek midir sorusu cevapsız kalıyor. Sivil yönetim kurumları zaten zayıf olduğu halde, bir lider değişiminde ordunun ve İslami Cumhuriyet Muhafızları'nın rolü büyük olacak; Mücteba'nın meşruiyeti babası kadar köklü değil. İlk konuşmasında reformist söylemleri öne çıkarsa iç muhalefeti yatıştırmak istediğini, güvenlik söylemini ağırlaştırırsa da statüko devamını işaret etmektedir—hangi yönü seçerse seçsin Körfez'de bölgesel dengelerin sarsılması kaçınılmaz görünüyor.

Babasının gölgesinden çıkıp ilk defa ülke önüne çıkınca, herkes ne diyecek diye nefesini tuttu. Özellikle de 2020’lerde “veliahtı olur mu, olmaz mı” muhabbeti İranlıların en çok konuştuğu şeydi. Sonunda, 13 Mart 2026’da, televizyonda kravat takmadan, sade bir cübbeyle karşılarında belirdi.

Ağır başlı, kontrollü, heyecansız bir üslup. İran’ın klasik liderlerinden alışık olduğumuz türden. Ama bir farkla: Arada gençlere seslenmeye çalıştı, “Z kuşağına” ufaktan selam çaktı. İran’da gençler yıllardır sokaklara çıkıyor, protesto ediyor, yasaklara isyan ediyor. Onlara ilk defa lider ağzından “sizi duyuyorum” minvalinde bir şeyler duymak ilginçti.

Ekonomiye dair tek cümle umut vermedi. Dolar 760 bin tümen, enflasyon tavan yapmış, ülkede temel gıda fiyatları üç katına çıkmış. Gözüm ekranda, “acaba somut olarak şunu yapacağız” der mi diye bekledim, ama klasik “sabır, direnç, devrim” vurgusundan öteye geçemedi. Adamın tarzı tam babasının 90’lar versiyonu gibi: Net mesaj yok, bolca imalı gönderme.

Dış politika kısmı tam İran klasiği. Amerika’ya laf çaktı, İsrail’i tehdit etti, “bölge barışı” deyip Suriye’ye selam gönderdi. Bu kadar yıllık izleyici olarak, yeni bir vizyon göremedim. Hatta 1979’dan beri İran liderleri aynı cümleleri başka başka kelimelerle kuruyor. Değişen tek şey, görüntü kalitesi.

Beklendiği gibi, dinci elitlerin kendi içinden yeni bir lider çıkarıldı ve koltuk Mücteba Hamaney’e devredildi. 13 Mart 2026’da yaptığı o ilk konuşmada, Şii siyasi jargonuna sarılarak “istikrar” vurgusu yaptı ama aslında ortada eski düzenin aynen devam edeceğinin ilanı vardı. Halkta heyecan yok, aksine 2022’den beri tırmanan öfke ve sıkışma hâlâ canlı. Kendi çevremde, İran’dan göç eden birkaç arkadaşta biraz umutsuzluk biraz da öfke gördüm bugün; yeni bir yüz ama aynı zihniyet. Hiçbir reform vaadi, hiçbir açılım sinyali yok. İran’ın yaşadığı bu içe kapanmışlık döngüsünde yeni liderin de taş üstüne taş koyacağını zerre düşünmüyorum. Sonuç: Tahran’da değişen tek şey, ismin başındaki soyadı.