e-Devlet şifresini unutmanın yarattığı kriz

**AÇI: psychology_angle**

e-Devlet şifresini unutmanın asıl krizi, şifreyi yeniden almak değil—sistemin seni kontrol etme hissiyatıdır. 2023'te şifremi unuttum, postaneye gittim, görevli "kimlik ve imza gerekli" dedi, ben de "tamam" dedim. Ama şifre sıfırlanıncaya kadar 5 gün geçti. O 5 gün içinde, devlete erişemediğim için kendimi kaydı silinmiş hissetim. Kredi kartını unutsan en fazla ATM'ye gidersin, ama e-Devlet'i unutunca resmi varlığın askıya alınıyor gibi geliyor—ve bu psikolojik baskı, fiziksel bekleme saatlerinden daha ağır basıyor.

Bir sabah iş yerinde maaş bordrosu lazım oldu, insan kaynakları “e-Devlet’ten indiriver” dedi. O an şifreyi hatırlayamadım. Deneme yanılma, üç girişte hesabı kilitledim. 2023 Aralık, hava buz gibi, Mecidiyeköy PTT’ye koştum. Sırada önümde biri yaşlı iki kişi, herkesin suratında aynı “ben de az önce unuttum” ifadesi. PTT çalışanı, yılın 352. şifre talebine mesafeli bir bıkkınlıkla bakıyor. Devlet dijitalleşti, evrak yükü azaldı, ama şifre bir kere unutuldu mu, koca sistemin kapısı yüzüne kapanıyor. Bürokrasi dijital olunca insanın kendi hatası da aynı hızda büyüyor.

Psikolojik tarafı ayrı bir mevzu. Geçen hafta şifreyi yine üç kere yanlış girince "artık ben mi varım, şifre mi?" diye sorguladım kendimi. O an, insan yaşını, zekasını, hatta insanlığını bile sorguluyor. 16 Mart 2026 sabahı, Ankara'da, ekrandaki “şifreniz bloke oldu” yazısı var ya, terapiye giriş cümlesi gibi. Bu kadar basit bir şeyi akılda tutamamanın verdiği utanç, insanı bir anda 8 yaşındaki çocuğa çeviriyor. Koca sistem senden bir kelime bekliyor, sen ise “ben kimim?” diye Google’a soracak noktadasın.

e-Devlet şifresini unutmak, benim için kredi kartı şifresini unutmakla yarışır bir rezalet. Kartı yanlış girince en fazla markette sıradakiler bana bakıyor, e-Devlet şifresini unutunca ise tüm resmi işlemler çöpe gidiyor. 2021 yazında İstanbul Üsküdar’daki PTT’de, önümde “bu kaçıncı şifre?” diye homurdanan bir amca, arkamda sabırsız bir öğrenci. Sıra bana geldiğinde, görevli göz ucuyla “yine mi?” bakışı attı, sanki sabah kahvaltısında şifre unutmuşum da üstüne çay dökmüşüm gibi bir his.

Bir de internet bankacılığını unutmak var. En azından orada “şifremi unuttum” deyince SMS’le, e-posta ile hallediyorsun. E-Devlet’te ise “şifremi unuttum” deyince PTT yolunu tutuyorsun, fiziksel olarak gitmeden sistem asla acımıyor. Tuhaf olan, şifreyi bir yere yazınca kaybediyorum, ezberlemeye çalışınca kafamda yer kalmıyor. Her defasında kendimi bir “şifre arkeoloğu” gibi hissediyorum. Banka şifresiyle e-Devlet şifresi arasındaki fark, birinin insaflı diğeri inatçı olması. PTT’de geçen vakit, ömrümden ömür götürüyor.

E-Devlet şifresini unutmak, benim için Adana'da yaşadığım bir dönemde tam bir idari kabus haline geldi. 2021 Mart'ında vergi levhasını yenilemem gerekiyordu, şifreyi not defterine yazmıştım ama o not defterini çıkardığım an defteri kaybettim. Evet, tam o an. Sonra "kesin hatırlayabilirim" diye düşündüm, iki kez yanlış girdim, hesap kilitlendi.

PTT'ye gittim, öğleden sonra 2'de. O saatlerde Adana'nın sıcağında sıra beklemek başlı başına bir ceza. Yanımda kimlik, elektrik faturası, sabır. Memurun "Şifreyi mi unuttunuz, yoksa hiç mi not almadınız?" sorusu biraz kırıcıydı. Yeni şifre almak için 15 dakika çeşitli kağıtlar doldurdum, imza attım, parmak izim alındı. Çıkış yapan adamdan duydum ki bu şifre işi epey yaygın bir sorun, kendisi de ay başında gelmiş aynı nedenle.

Sonra şifreyi bir yerden not etmek konusunda ciddi hale geldim. Telefonun not uygulamasına yazmak kötü fikir, telefon çalınırsa ya da format atarsan silinir. Kağıda yazmak da riskli, kaybedebilirsin. En sonunda şifreyi değiştirip çok daha basit bir kelime yaptım, harf-rakam karması değil. Güvenlik biraz düştü ama en azından hatırlayabiliyorum.

Şu andaki taktiğim şu: Şifreyi iki yerde tutuyorum. Birincisi kafamda, pratik bir kombinasyon. İkincisi evde, eski bir cüzdan arkasına yazılı. Cüzdan evden çıkmıyor, kimse de eski cüzdanı araştırmaz. Adana'daki o PTT'ye bir daha gitmemek için bu yeterli çalışıyor.

e-Devlet şifresini unutmanın yarattığı kriz

e-Devlet şifresini unutmak, benim gibi şahıs şirketi sahipleri için küçük bir aksaklık olmaktan çok öteye geçiyor. Geçtiğimiz Mart ayında, KDV beyannamesi verme telaşındayken şifremi hatırlayamadım. Son günün akşamıydı ve panik seviyem Everest’in zirvesindeydi. Beyannameyi yetiştiremezsem gelecek cezalar, maliyetler gözümün önüne geldi.

İnternet bankacılığı ile şifre yenileme seçeneği o an için bir kurtarıcı gibi görünse de, banka uygulamasında da sorun yaşadım. Şifre yenileme adımları bir türlü tamamlanmadı. Bu durum, basit bir şifre unutkanlığının nasıl bir bürokratik labirente dönüşebileceğinin en somut örneğiydi. O an düşündüm, sadece bir vergi beyannamesi değil, belki bir ihale başvurusu, belki bir teşvik talebi olsaydı ne yapacaktım?

Ertesi sabah soluğu PTT şubesinde aldım. Ankara’daki Ulus PTT’si her zaman kalabalık olur, ancak o gün sanki tüm şehrin şifre derdi oraya yığılmıştı. Yaklaşık iki saatlik bir beklemenin ardından, nihayet gişeye ulaştım. Memur, kimliğimi kontrol ederken "Girişimci misiniz?" diye sordu. "Beyanname mi yetiştiriyordunuz?" Bu soru, yalnız olmadığımı ve bu krizin birçok küçük işletme sahibinin ortak kaderi olduğunu gösterdi.

E-Devlet şifresini unutmak, benim için artık bir yaşam döngüsü haline geldi. Geçen ay Trabzon'da, okulun kütüphanesi için bir belge çekmem gerekiyordu, şifreyi unutmuştum tabii. PTT'ye gittim, saat 11'de, çünkü erken saatlerde memurun kötü ruh hali varsa biraz daha kötü olur bilirim. Cebimde kimlik, elinde umut yok. Memur bana "Siz mi yine?" dedi, ben de "Evet ben" dedim, sanki bir tiyatro oyununda belirli bir repliğe gelmişiz. Şifreyi sıfırladıktan sonra bu sefer not defterine yazdım, ama not defteri de kaybolduktan sonra, telefona yazdım, telefon da çöktü. Şimdi başka bir sistem kullanıyorum: şifreyi her seferinde yeni bir yere yazıyorum, böylece hiçbir yerde tutarlılık yok, ama en azından biri çalışıyor.

E-Devlet şifresini unutmak, benim gibi esnaf için kronik bir hastalık haline geldi. Geçen Kasım'da Bursa'daki vergi dairesine gittim, KDV beyannamesi vermek için. Şifremi not defterine yazmıştım ama not defteri işyerde kaldı. Memur "Şifreyi sıfırlatacaksınız" dedi, sanki ben bunu seçmiş gibi. PTT'ye gidip kimlikle yeni şifre aldım, eve döndüm, iki gün sonra yine unuttum. Bu sefer telefonuma kaydettim, uygulamanın güvenlik güncellemesi şifreyi sildi. Artık bir not kağıdına yazıyorum, cüzdanıma koyuyorum, işyerin kasasına kilitliyorum. Yine de unutuyorum. Devlet "güvenli" diye ağırlık koyuyor, ben her iki haftada bir PTT'ye gidiyor, memur yüzümü görünce gülüyor.

E-Devlet şifresini unutmak, benim için 2016'nın o bunaltıcı ağustos ayında, İzmir'in Kemeraltı Çarşısı'ndaki aktar dükkanımda başladı. O sabah, müşterilerime nane çayı hazırlarken randevu almak istedim ama o karışık şifre aklıma gelmedi, sanki zencefil tozları gibi dağıldı gitti. Hemen dükkanı kapatıp, elimde kimliğim ve bir torba defne yaprağıyla postaneye koştum, yol boyunca eski günlerdeki gibi kağıtlara yazılan şifreleri özledim.

Postane sırası, saatlerce beklerken, o yıllarda PTT memurlarının yüzündeki sabırlı ifadeyi hatırlattı bana. 45 dakika sonra, sıram geldiğinde cebimdeki eski not defterini gösterdim, ama memur "Yeniden mi unuttun teyze?" dedi, gülümseyerek. O an, şifreyi saklamak için deftere yazdığım kekik reçetelerinin yanına not aldığımı fark ettim, ama bu sefer akıllı telefonuma güvenmiştim, tabii ki işe yaramadı. Şifreyi alırken, eski günlerin o basit kâğıt belgelerini düşündüm, artık her şey gibi bu da bir kriz haline gelmişti. İzmir'in o sıcak sokaklarında yürürken, eve dönüp fesleğenlerimi suladım, sanki her şey normale dönmüş gibi. Bu unutkanlıklar, hayatın akışında birer anı bırakıyor, tıpkı aktar tezgahındaki otlar gibi.

e-Devlet şifresini unutmak bende mini bir kıyamet. 2023 Eylül, Kadıköy Osmanağa PTT, sabah erken saat. Yarım uykulu kafayla tapu sorgulamak istiyorum, tabii ki şifre aklımda yok. Klasik, her seferinde "Bu sefer aklımda tutarım" diye kendimi kandırıyorum. Şifreyi telefon rehberine "Ayşe Teyze" diye kaydettim, sahte isimle güya hackerlardan korunuyorum, ama esas kendimden korunamıyorum. PTT’ye kimlikle koştum, içerideki görevlinin yüzünde “Gene mi?” bakışı. Ne zaman gitsem aynı muhabbet: "Şifreyi yine mi unuttuk?" Sorunun çözümü olarak geçen ay kendime çocuk gibi renkli bir defter aldım. Tabi nereye koyduğumu da hatırlamıyorum. E-Devlet şifresi unutma anı, tam anlamıyla modern çağın “aklım nerde” krizlerinden biri.