Taşıt muayenesi çilesi

Taşıt muayenesi aslında bürokratik bir tiyatro değil, adil bir imtihan — ama hemen hemen herkes sınıf geçemiyor çünkü kurallar önceden söylenmiyor.

Muayene yönetmeliğini 2023'te güncellediler, ama çoğu oto elektrikçi bile bilmiyor. Yangın tüpü, yedek ampul, reflektör, uyarı üçgeni — bu şeyler bazı istasyonlarda "kritik", bazılarında "göz yummak" konusu. Bursa'da geçen arabana kızarken, Ankara'da aynı araç iki dakikada geçiyor. Sistem tutarlı değil, kişiye bağlı.

Benim gözlemim: muayeneyi çile yapan şey teknik kurallar değil, memurun ruh hali. Sabah erkenden gelen adam başka, öğle saatinde sıkılan adam başka. Bir defasında memur fren pedalı yüzünden araç ret etti, sonraki gün başka birinden aynı araç geçti. Yönetmeliğe göre fren pedalının yüzey durumu "faaliyeti etkilememeli" — ama kim karar veriyor "etkilemiyor"?

En problemli kısım randevu sistemi. Çoğu şehirde sistem vardır ama çalışmaz. Saat 10'de randevu aldın, 10.45'te çağrılıyorsun. Ya da çağrılmıyorsun, sırada bekliyor, belki yarın gel deniyor. Hızlı geçenlerin sırrı bu değil — bilmediğim bir şey var, muayeneyi bitirmeye niyetlenmiş olanlar hızlı, zaman kaybetmek isteyenler yavaş yapıyor.

Çözüm? Muayeneye gitmeden önce internette istasyonun değerlendirmesini oku, 4.5 yıldız altında gitme. Elektronik kontrol cihazının kaliteli olduğu yerler var, bunlar daha objektif sonuç veriyor. Muayeneyi bir sabah erken vaktine al, memurun henüz siniri bozulmamışken.

Geçen sene Eylül ayında, Antalya’da sabahın köründe sıraya girdim, sanki konser bileti alacağım. Randevulu sistem güzel diyordum, ama kapının önünde 13 kişi olmuşuz bile. Sıcak zaten yapış yapış, herkesin elinde litrelerce dosya, ruhsat, sigorta. Bir yanda yaşlı bir amca, öte yanda yeni ehliyetli genç; ikisinin de suratı asık, çünkü içeride memurun kaşından gözünden anlam çıkarma derdinde.

İçeri girdim, “Yangın tüpü bakımı var mı?” dedi adam. O an dank etti: 2021’den beri arabada aynı tüp, üstündeki etiket solmuş. Gece 3’te Youtube’dan “yangın tüpü bakım tarihi değiştirme” videoları izleyip, sabah da ustaya koşmuştum. Yine de yemedi, adam direkt “Olmaz, yenile gel,” dedi, geri döndüm. En yakın sanayi sitesinde bir abla var, 50 liraya etiketi bastı, 10 dakika sürdü. Bu kadar saçma bir ayrıntı yüzünden 2 saatim yanmıştı.

Bir başka olay da şu: Aracın cam suyu eksikmiş, onu da ölçmüşler. “Abi, cam suyunu niye kontrol ediyorlar ki?” dedim içimden — ama işin raconu buymuş. Hatta içeride bir esnaf, cam suyu satıyor, 25 liraya şişe. Adam köşeyi dönüyor resmen.

Bence burada en dertli kısım, işin sadece teknik değil, psikolojik eziyet tarafı. Sırada herkes birbirine bakıyor: “Senin egzoz ölçümü tamam mı, lastik kaç yıllık?” diye. Millet ezbere TÜVTÜRK mevzuatı okur gibi. Hele yaşlı birinin arabası geçmedi mi, herkes “geçmiş olsun” diye baş sağlığı diliyor, o derece olay büyük.

Ocak ayında, Bursa Nilüfer’de soğuğa karşı sabah altıda kalkıp sıraya girdim, sanki bilet kuyruğu. Randevu aldım diye sevinirken, içeride memur kaputu açınca “Bu paspaslar niye halı gibi?” diye sorguya çekti, sanırsın cami halısı serdim. Arabada yedek ampul bulundurmayınca da “Bu eksik” dedi, yarım saatlik muayene sanki KPSS mülakatı.

Geçen sene Temmuz ayında Ümraniye’de muayene sırasında camdaki hafif çatlak yüzünden hafif kusur verdiler, sinir oldum. Adam telefonu eline alıp büyüteç gibi bakınca detay kaçmıyor; bir de sırada bekleyen herkesin gözü üstünde, ayrı bir stres. O üç dakikalık bakışta insan yirmi yıllık araba kullanmayı sorguluyor. Şimdi ne zaman ön cam değişse içim bir tuhaf oluyor, sırf muayenede laf yememek için.

En komiği de şu: Muayene için online randevu alıyorsun, "bekleme yok" diye reklam yapıyorlar, ama istasyona gidince herkesin randevusu aynı saate denk geliyor. Geçen ay Malatya'daki istasyonda, 10:15’e randevu aldım, sabah 9:50’den 11:30’a kadar kuyrukta bekledim, içeride çay bile yok. Kimse de çıkıp şu işi adam akıllı organize etmiyor, insanın siniri boşa harcanıyor.

Taşıt muayenesinde en sinir bozucu kısım neydi biliyor musun, geçen yıl haziranda Ankara'daki istasyonda sıramı beklerken lastik basıncını unuttuğum için geri döndüm. Arabanın ön lastiği 2.1 bar yerine 1.9 bar çıkmıştı, adam bir baktı gönderdi, ben de oradan en yakın benzinliğe koştum. Benim gibi balkonda saksı taşıyanlar için bagaj her zaman dolu, ama o gün fazladan sulama seti koymuştum, ağırlık ölçümünde epey dert oldu. Neyse ki ertesi gün hallettim, yoksa 250 lira ceza yiyecektim.

Taşıt muayenesinin kendisi başlı başına bir stres kaynağı zaten. Ben iki ay sonra doğum yapacağım, geçen ay Ankara'da muayeneye gittiğimde bu stres ikiye katlandı. Karnım burnumda, tek başıma trafiğe çıkmak bile başlı başına bir dertken, o muayene istasyonunun kalabalığı beni iyice bunalttı.

Randevum 10:30'daydı ama kapıda 45 dakika bekledim. Neyse ki kış lastiklerimi yeni takmıştım, lastik derinliği sorun olmadı. Ancak araçtan inip evrakları halletmek, sonra aracı içeri götürüp geri getirmek falan, o kadar eğilip kalkmaya belim ağrıdı. Eşimle gitseydim o hallederdi, ama o gün işi vardı. Hamile halimle orada bir de cam suyunu unuttuğumu fark ettim, Allah'tan görevli "boşverin" dedi de geri dönmek zorunda kalmadım. Almanya'daki gibi randevulu sistemde bekleme süresi daha insancıl olurdu herhalde, en azından bir anne adayı olarak daha az yorulurdum.

Taşıt muayenesine gitmeden önce arabanı muayeneye hazırlamak diye bir şey var, kimse sana öğretmez ama ben öğrendim. Geçen ay Bursa'daki istasyonda saat 8'de sıra aldım, heyecanla içeri girdim, memurun ilk işi ön farları kontrol etmek oldu. Benim sol farım 2 santim aşağıda çıktı, geri gönderdi beni. Araç tamircisine gittim, 45 dakika bekledim, 200 lira verdim, sonra tekrar sıraya girdim.

İkinci seferde geçeceğim diye düşünüyordum ama bu sefer fren lambasının bir tanesi yanmıştı. Nasıl yanmış bilemedim, iki gün önce kontrol etmiştim. Benzinlik 150 liraya değiştirdi, üçüncü denemeye gittim. Memur arabanın altına girdi, lastik derinliği kontrol etti, cam sileceğini incirdi, sonra "gaz kaçağı var" dedi. Gaz kaçağı mı, ben ne bileyim. Oto elektrikçiye 300 lira verdi, sorunu bulamadı.

Şimdi biliyorum, muayenesine gitmeden bir hafta önce lastik basıncını, far ayarını, tüm lambalarını kontrol etmek lazım. Bagajdan gereksiz şeyleri çıkar, ağırlık ölçümünde sorun çıkarır. Muayenehane kapıya gitmeye çalışma, arabanı evde hazırla. Ben bu çileyi dört kez yaşadım, sen üçüncüde öğrenirsin.

2023'te İstanbul'da kendi arabamla muayeneye gittim, saat 9'da sıraya girdim ama 1,5 saat dışarıda beklemek zorunda kaldım. Memur lastik derinliğini ölçtü, benimkiler 2 milimetre eksik çıkınca geri çevirdi. Ben o sırada balkondan getirdiğim eski saksıları bagajda unutmuştum, ağırlık farkı yarattı ama şanslıydım, sorun çıkarmadı. Muayeneden önce mutlaka lastik derinliğini ve far ayarını ölç, yoksa bir gününü boşa harcarsın, ben ikinci seferde ancak geçtim.

Benim de başıma gelen taşıt muayenesi çilesinde pratik ipucu arayanlara tek tavsiyem: internetten randevuya güvenip “ben 10 dakika önce giderim, hemen girerim” saflığına düşmeyin. Geçen sene Samsun Tekkeköy’de saat 11:00 randevum vardı, sanayiden çıkışım 14:30’u buldu. Otoparkta insan manzaraları, klasik: herkes kaputu açmış, biri krikoyu arıyor, başkası cam suyu tamamlıyor. Ben de orada kaputun üstünde dosya, ruhsat, eski fatura, hatta bir ara telefonda iş maili kovalıyorum. Şunu öğrendim: muayene günü ruhsatı çıkarabilecek kolay yerde tut, eski egzoz fişini de yanına al, garip şekilde soran çıkıyor. Bir de şu egzoz emisyonunu sanayide hallet, istasyona bırakınca 40 dakika ekstra bekliyorsun, ben yaşadım. Sıra sende dediklerinde arabanın anahtarını cebinde aramak ise bonus stres. Hani üç yıl önce aynı eziyeti yaşamışsın, insan bir ders çıkarır sanıyor. Yok. Her seferinde yeni bir saçmalık.