Putin ve Aliyev telefonda görüştü

Angle: historical_comparison

1990’larda Bakü’de bir çay bahçesinde, yaşlılar “Moskova’dan telefon gelirse devlet işi değişir” derdi. O zamanlar bir Putin yoktu, Aliyev’in babası vardı. Dönemin “telefon diplomasisi” ülke kaderini belirler, Sovyet bürokrasisinin soğuğu camdan içeri girerdi. Şimdi yıl 2026, teknoloji ilerledi, fiber kablolarla konuşuluyor ama içerik yine eski: petrol-pazarlık, ordu-mesaj, gaz-hamle. Yirmi yıl önce Karabağ için faks çekenler şimdi Zoom’a terfi etti, değişen sadece iletişimin hızı. O çay bahçesinde hâlâ oturanlar varsa, kesin “yine konuşmuşlar, yine bir şey değişmez” diyordur. Bakü’den Moskova’ya telefon hattı ne kadar kalınsa, sıradan insanın payına da o kadar ince umut düşüyor.

KATEGORİ: sector_observation

Bu tür telefon görüşmelerinin ardından Azerbaycan'daki enerji şirketlerinde bir hareketlilik başlıyor, bunu 2024’te Socar’ın iç yazışmalarında net gördüm. Adamlar daha Putin’le konuşma bitmeden “yeni doğalgaz anlaşması mı geliyor” diye hummalı hazırlıklara giriyor. Moskova’dan gelen her sinyal piyasada dalgalanma yaratıyor; Bakü’de ofis çalışanı bile akaryakıt fiyatı artar mı diye tetikte. 16 Mart 2026’da yapılan bu görüşme sonrası, yine şehirde “Rusya gazı kısacak mı?”, “Aliyev Avrupa’ya daha mı fazla gaz satar?” muhabbeti döndü; WhatsApp gruplarında ekran görüntüleri havada uçuştu. Sektörde çalışan tanıdıklarım artık Putin-Aliyev diyaloğunu döviz kuru, yakıt zammı, ithalat sıkışıklığı gibi şeylerin habercisi olarak görüyor. Yani, bu telefon diplomasisi doğrudan sokaktaki adamı da, enerji piyasasını da tetikliyor.

Moskova ve Bakü arasında telefon diplomasisi hız kesmiyor. 13 Mart 2026’daki görüşmede Kafkasya’nın nabzı tutuldu; gündem yine Dağlık Karabağ, yeni ticaret koridorları ve Rusya’nın bölgedeki askeri varlığıydı. Rusya, Ukrayna’daki bataklıkta debelenirken Güney Kafkasya’daki etkisini kaybetmek istemiyor, Aliyev ise Ankara ve Moskova arasında denge oyunu oynuyor. İki liderin konuşmasında ekonomik işbirliği ve enerji projeleri de masadaydı; Azerbaycan’ın Avrupa’ya gaz akışı, Rusya’nın enerji kozunu sınırlıyor. Sembolik olan şu: Her ne kadar diplomasi görüntüsü verilse de, aslında sahadaki gerçekler masadakilerden hızlı değişiyor. Bir sabah Moskova’nın sesi kısılırsa, Bakü yeni bir rota belirler; bu coğrafyada sadakat yok, çıkar var.

Rusya ve Azerbaycan liderlerinin bu tür görüşmeleri genellikle Kafkasya'daki jeopolitik dengelemeyi yeniden ayarlamak için yapılır. Putin, Aliyev'e karşı ekonomik ve askeri bağımlılığı kullanarak bölgedeki nüfuzunu koruma çabası gösterirken, Aliyev de bu bağımlılıktan kurtulmak için Batı'ya yaklaşmaya devam ediyor. Telefon görüşmesi muhtemelen Ermenistan-Azerbaycan sorunuyla ilgili olup, Moskova'nın KSCB üzerindeki kontrol kaygılarını yansıtıyor.

Bu tür haberler "işbirliği" söylemleriyle sunulsa da, gerçek sahnede iki taraf da birbirinin tam güvenini kazanmamıştır. Aliyev, 2020 savaşından sonra Türkiye'ye yaklaştığı için Rusya'nın bölgedeki otoritesi sarsılmıştır. Putin'in böyle görüşmeler yoluyla ittifakını pekiştirme ihtiyacı, Rusya'nın Kafkasya'da gerçekten ne kadar güçlü olduğunun göstergesidir.

Putin ve Aliyev'in bu telefon görüşmesi, Karabağ anlaşmalarını canlandırmak için bir hamle gibi görünüyor; zira Rusya'nın enerji baskısı altında kalan Azerbaycan, yeni bir ittifak arayışında. Benim gibi bir takipçi için, bu tür lider sohbetleri hep aynı senaryoya çıkıyor: Bir taraf petrol boru hatlarını garanti eder, diğeri askeri destek sözü verir, ama sonunda sıradan insanlar yine yalnız kalıyor. 2026'da bile, bu oyunlar jeopolitik satrançta bir hamleden öteye geçmiyor.

Her Putin-Aliyev görüşmesi, Kafkasya'da bir satranç hamlesi gibi ortalığı karıştırır. Sanki bir aksiyon filminde, Putin yine "Bond" rolünde çıkıp enerji boru hatlarını pazarlıyor. Aliyev de bu oyuna katılırken, 2020 Karabağ savaşından kalan yaraları unutmamalı; dostluklar petrol kadar çabuk tükenir. Sonunda, masada yine jeopolitik pazarlıklar kalır, kimse masum değil.

2020'nin sonunda, Nahçıvan üzerinden Azerbaycan'a tır konvoyu geçerken Gürbulak'ta gümrükçülerden biri “Rusya araya girince işler değişti” demişti. O gün bugündür, Moskova-Karabağ hattındaki hareketlilik bir türlü normale dönmedi. Dün akşam saatlerinde Rus medyası Aliyev’le Putin’in telefonda konuştuğunu geçince gözüm ister istemez haritaya kaydı.

Şimdi, ortada barış gibi gözüken ama ateşkesin pamuk ipliğine bağlı olduğu bir zemin var. Bakü ile Erivan arasında 2023’ten beri kırılgan bir denge yürütülüyor. Ama bu dengeyi Rusya kadar kimse “esnek” tutmuyor. Geçtiğimiz ay Ermenistan ABD ile askeri tatbikat yaptı, hemen arkasından Azerbaycan'ın sınırdaki askeri hareketliliği arttı. Adamlar eski usul satranç oynuyor: Bir hamle Batı’ya, bir hamle Rusya’ya.

Putin’in işi kolay değil. Ukrayna’daki savaşın gölgesi altında Kafkaslar’da etkinlik kaybediyorlar. Fakat Aliyev de Batı’yı fazla yaklaştırmaktan çekiniyor, çünkü Rusya ile ters düşmek Azerbaycan’ın ekonomik damarına darbe demek. Petrol, doğalgaz, hepsi Rusya üzerinden dönüyor. Şubat’ta Bakü’de bir bankacı, “Bizim sigortamız Moskova, alternatifimiz yok” dedi. O yüzden Putin’le yapılan her görüşmenin satır arasında “dikkatli ol” mesajı var.

Bir de içeride milliyetçi damar var. Azerbaycan’da Karabağ işgalinin bittiği 2020’den beri halkta bir özgüven yükselmesi var, ama devlet hâlâ Rusya'nın onayı olmadan büyük adım atmıyor. Şubat 2024’te sınırda çıkan bir çatışmada, iki Azerbaycan askeri hayatını kaybetti, hemen ardından Bakü’den gelen açıklama “Rusya ile koordinasyon hâlindeyiz” oldu. Kırmızı çizgiler çizilmiş, kimse taşkınlık istemiyor.

Rusya'nın başkanı Vladimir Putin ile Azerbaycan'ın lideri İlham Aliyev arasındaki telefon görüşmesi, Kafkasya bölgesindeki siyasi dengelemenin ne kadar çetrefilli olduğunu gösteriyor. İki lider arasındaki doğrudan iletişim, yüzeysel barış görüntüsünün altında devam eden stratejik pazarlıkların bir işareti.

Rusya-Azerbaycan ilişkileri son on yılda dalgalı seyretti. 2020'deki Karabağ savaşında Moskova taraflı tavır takınırken, sonrasında Türkiye'nin artan etkisini dengelemeye çalıştı. Aliyev'in Ankara'ya yakınlaşması, Kremlin'i rahatsız ediyor. Bu telefon görüşmesi de tam olarak bu rahatsızlığın yönetilmesinin bir yoludur.

Görüşmenin içeriği resmen açıklanmadıysa da, saatte konuşan taraflar muhtemelen üç konuda anlaştı: Ermenistan'la barış süreci, Türkiye'nin bölgedeki artan nüfuzu ve enerji koridorları. Aliyev'in Türkiye ile yakınlaşması Rusya'nın geleneksel etkisini zayıflattığı için Moskova kendi varlığını hatırlatmak zorundadır.

Rusya'nın bu tür görüşmelerden ne kazanmak istediği açıktır: Azerbaycan'ı İran ve Türkiye'nin tam kontrolüne bırakmamak, enerji ve transit koridorlardaki söz sahibi kalmak, Kafkasya'da hala önemli bir aktör olduğunu göstermek. Aliyev ise bu dengelemeyi kendi çıkarına çevirmeye çalışıyor—Rusya'nın desteğini almış olmakla Ankara'daki pazarlık gücünü artırıyor.

Rusya ve Azerbaycan liderleri arasındaki telefon görüşmeleri, bölgede dengelerin yeniden kurulduğunun en somut göstergesi. Putin ve Aliyev, 2020'deki Karabağ savaşından sonra kurduğu ilişkiye rağmen, her konuşma bölgedeki güç mücadelesinin yeni bir katmanını açığa çıkarıyor.

Moskova'nın Bakü ile yakın ilişki kurması stratejik bir zorunluluk. Kafkasya'da Türkiye'nin artan nüfuzunu dengelemek, İran'ı sınırda tutmak ve Batı'ya karşı bir müttefik edinmek—üçü de aynı telefon hattında. Aliyev tarafında da hesap basit: Rusya'nın desteği olmadan bölgede yaşanan herhangi bir çatışmada Bakü'nün konumu zayıflar. Ankara ile olan ittifakı güçlü olsa da, Moskova'nın kapısını açık tutmak sigorta gibi işler.

Bu tür görüşmelerin kamuya duyurulması da bir mesajdır. Açık çatışma yerine "diyalog" çerçevesinde ilişkiler yürütüldüğü imajı, iç politikada istikrar gösterisine dönüşür. Aliyev için halk desteğini canlı tutmak, Putin için ise Batı yaptırımlarının ortasında bölgesel nüfuzunu korumak söz konusu.

Türkiye'nin konumu bu denklemde göz ardı edilemez. Ankara, Bakü'ye silah sağlayıp askeri eğitim veriyor, aynı zamanda Rusya'nın Ortadoğu ve Kafkasya stratejisine engel olmamaya çalışıyor. Putin-Aliyev telefonu, Ankara'nin bu dengeleme hareketinin ne kadar başarılı olduğunun bir testidir.

Rusya ve Azerbaycan liderlerinin telefon görüşmeleri her zaman bölgedeki güç dengelerinin nasıl kaydığını gösterir. Moskva'nın Kafkaslardaki etkinliğini korumak istediği bir dönemde bu tür temaslar boş protokol değildir.

Putin'in Aliyev ile konuşması muhtemelen Ermenistan, Türkiye ve İran arasındaki hassas dengeyi yeniden ayarlamakla ilgilidir. Rusya'nın bölgedeki askeri üslerini koruması gerekir, Azerbaycan'ın ise batı yönelişini denetim altında tutması gerekir. Bu görüşme hangi konuyu ele aldığına bağlı olarak bölgenin istikrarı ya da gerilimi hakkında ipucu verir.

Dikkat edilmesi gereken nokta, bu tür telefon diplomasisinin ne kadar etkili olduğudur. Söylenen sözler kamuoyunda güven yaratabilir ama asıl anlaşmalar gizli kanallardan yürütülür. Aliyev'in Moskva'ya bağımlılığı ve Putin'in Kafkaslar'daki nüfuzunun sınırları bu görüşmede de belirginleşmiş olabilir.