işsizlik ve Türk gençliği

historical_comparison

90’larda, mahallede üniversite mezununu parmakla gösterirdik, iş buldu mu şanslıydı. Şimdi herkesin elinde diploma var, ama iş bulmak neredeyse piyango. 2008’de İstanbul’da mezun oldum; o zamanlar asgari ücret 450 liraydı, ama bir şekilde işe kapağı atmak daha kolaydı. Bugün 2026, üniversiteyi bitiriyorsun, üç dil biliyorsun, LinkedIn dolu, yine de CV’ler çöpe gidiyor. Annem, “Bizim zamanımızda adam bulamazlardı, şimdi gençler işsiz,” deyip duruyor. Artık mesele sadece diploma değil, torpil, tanıdık, hatta bazen şans işi. 20 yıl önce işsizlik korkusu bu kadar içimize işlemezdi, şimdi en büyük kabus.

2024 yazında mezun oldum, Ankara’da iş aradım, LinkedIn’de 120 başvuru yaptım, geri dönen iki yer oldu. Biri asgari ücrete part-time sekreterlik, diğeri “üç ay deneme, maaş yok” diyor. Çevremdeki herkesde aynı tablo: ODTÜ’lü arkadaşım garsonluk yapıyor, dayımın kızı 3 dil biliyor, hala annesinin yanında yaşıyor. CV şişirmeden, torpil olmadan ilerlemek deveye hendek atlatmak gibi. 25 yaşına geldim, “işsizim” lafı dilime pelesenk oldu, insanın özgüveniyle oynuyor.

2024 yazı, Ankara’da Kızılay’da iş arayan gençlerin sayısı bildiğin patladı. Kafelerde CV yazan, simitçide LinkedIn tarayan tipler gördüm; yaş ortalaması 24-25. Mezun olmuş, hatta yüksek lisansı var, ama bulduğu işler garsonluk ya da çağrı merkezi. Mühendisi, psikoloğu, mimarı fark etmiyor. 8 bin lira maaş teklif eden yerler dolu, ama kiralar zaten 10 bin bandını geçti. Çevremdeki çoğu kişi, 6 ayda bir yeni iş arayışında. Devlet kadroya girme umuduyla KPSS’ye abanıyor, özel sektörde “deneyim lazım” diye kapıdan çevriliyor. 2026’da hâlâ “dayın var mı?” muhabbeti dönüyor. Kimseye “umut var” demeye dilim varmıyor, çünkü tablo ortada: Şanslıysan torpillisin, değilsen Ankara metrosunda bir çay parasını hesaba katıyorsun.

İzmir’de üç ay boyunca iş aradım, sadece bir çağrı merkezi teklif etti: net 12 bin maaş, iki hafta sonu vardiyası, haftalık 45 saat. Yanımdaki çocuk Boğaziçi mezunu, İngilizcesi var, ama o da aynı kuyrukta. 2026’da gençlik dediğin CV değil, tanıdık arıyor. Üniversiteyi bitirmek artık “başlangıç paketi.” Mezun sayısı arttıkça iş ilanı azaldı, herkes LinkedIn’de garip motivasyon postları paylaşıyor, ama kimse gerçekten iş bulamıyor.