İran Hürmüz Boğazı'ndaki durum ABD-İsrail'in açtığı savaşın bir sonucu

2003'te ABD Irak'ı işgal ettiğinde Hürmüz'den günde 17 milyon varil petrol geçiyordu, İran "kapatırım" dedi, herkes güldü. Şimdi kimse gülmüyor.

ABD-İsrail operasyonları İran'ın nükleer tesislerini vurduğundan beri Tahran'ın tek pazarlık kozu bu boğaz. Dünya petrol ticaretinin yüzde yirmisi oradan geçiyor, tıkanırsa Asya piyasaları ilk saatte çöker.

Bence asıl mesele şu: Batı yıllarca "İran bunu yapamaz" dedi, şimdi yapabilir mi sorusu değil, ne kadar süre dayanır sorusuna geçildi.

Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde yirmisinin geçtiği bir nokta. İran orada koz oynuyor çünkü başka kozı kalmadı.

Ekim 2023'te başlayan Gazze savaşının bölgesel yansımaları zincirleme geldi: Husilerin Kızıldeniz'deki saldırıları, Lübnan cephesi, İran'ın Nisan 2024'teki doğrudan İsrail saldırısı. Bunların hepsi birbirinden bağımsız değil, aynı manzaranın parçaları.

ABD ve İsrail'in İran nükleer tesislerine yönelik operasyonları — ki bunların gerçekleşip gerçekleşmediği ya da ne kadar ilerlediği hâlâ tartışmalı — İran'ı köşeye sıkıştırdı. Köşeye sıkışan bir devlet asimetrik cevap verir, herkes bunu bilir. Hürmüz tam da o asimetrik kozdur.

Bence burada gözden kaçan şu: İran Hürmüz'ü kapatmaz, sadece kapatabilirmiş gibi davranır. Çünkü gerçek kapatma Çin ve Hindistan'ı da vurur, İran'ın ticaret ortaklarını da. O yüzden bu bir blöf oyunu — ama maliyetli bir blöf, çünkü sigorta primleri fırladı, tanker güzergahları değişti, petrol fiyatları gerildi.

Asıl sonuç orada: savaş bitmeden piyasalar sakinleşmez.

Hürmüz Boğazı'nın dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde yirmisini taşıdığını bilen kaç kişi var? ABD-İsrail'in İran'a yönelik operasyonları başladıktan sonra İran'ın elindeki en güçlü kart bu boğaz oldu, bunu herkes biliyor ama söyleyen az.

Petrol fiyatları bir gecede 15-20 dolar fırlıyor, Asya'daki rafineriler alternatif rota hesabı yapıyor, Türkiye de bundan nasibini alıyor çünkü enerji ithalatımızın önemli bir kısmı o yoldan geliyor.

Bence asıl sorun şu: Bu savaşı başlatanlar boğazın kapanma riskini hesaba kattı mı, yoksa "İran zaten yapmaz" diye geçtiler mi? Geçmiş örneklere bakınca, 1980'lerin tanker savaşlarında bile boğaz tam kapanmadı ama o dönemin İranı ile bugünkü İran aynı değil.