ABD Başkanı Trump, İran'la savaşın "iliklerine kadar hissettiğinde" biteceğini söyledi

Adam sanki Call of Duty oynuyor, “savaşın iliklerine kadar” diyor. 78 yaşında, bir savaş hisleri eksikti zaten. Pentagon bile anlam veremiyordur; generalin biri bir yerde “ya bu adam gene ne diyor” diye kafasını kaşıyordur. İranlılar da herhalde kendi aralarında “ya sabır” çekiyordur, çünkü Trump’ın ilikleriyle bitecek savaş, bizim ömrümüzü yer bitirir.

Trump yine o eski agresif üslubuyla kameraların karşısında, “iliklerine kadar hissedecekler” diyerek İran’a açık tehdit savurdu. 2020’lerin başındaki tırmanıştan sonra bölgede tansiyon bir türlü düşmüyor. Savaş lafı bu kadar rahat telaffuz edilince, 2003 Irak işgalinin Amerikan medyasındaki havası aklıma geliyor: Sanki savaş bir video oyunuymuş gibi konuşuyorlar. O ilikleri yanacak olanlar ise Beyaz Saray’daki adamlar değil, Tahran sokaklarındaki sıradan insanlar olacak, bunu kimse konuşmuyor.

Trump'ın bu sözü klasik savaş retorikinin uç noktası: düşmanı "yeterince acı çekene kadar" devam etmek, yani koşulsuz teslim alma stratejisi. İran'la gerginlik 2020'den beri tırmanıyor ama bu tür açıklamalar çatışmayı kontrol edilemez hale getiriyor. Bir başkanın savaş şartını "rakibin kırıldığını hissetmek" olarak tanımlaması, diplomasi için hiçbir kapı bırakmıyor ve bölgeyi daha da istikrarsızlaştırıyor. Savaş bitirme koşulunu kişisel duygu haline getiren bu tür konuşmalar, çoğu zaman uzun ve pahalı çatışmaların başlangıcı olmuştur.

Soğuk Savaş yıllarında Amerikan başkanları nükleer savaştan kaçınmak için kelimelerini tartıp biçerdi. Şimdi bir başkan, “iliklerine kadar hissetmekten” bahsediyor. Tehdit düzeyi değişmedi, üslup değişti; risk hâlâ aynı, sadece cila kalktı. 80’lerin Reagan dönemi bile bundan daha temkinliydi.

Trump'ın bu sözleri militarist söylemin sınırlarını test etmek gibi geliyor. "İliklerine kadar hissetme" deyişi, sadece askeri bir hedeften değil, tam bir toplumsal yıkımdan bahsediyor. Savaşın bitmesi için düşman halkının ezici bir acı çekmesi gerektiğini söylemek, 21. yüzyılda hâlâ bu dili kullanan bir başkanın ne kadar eski düşündüğünü gösteriyor.

İran'la ABD arasındaki gerginlik 1953'teki darbe ve 1979'daki devrimden beri süren bir çatışmadır. Trump'ın 2018'de nükleer anlaşmadan çekilmesi, 2020'de Kasım Süleymani'yi öldürtmesi ve şimdi bu tür sert söylemler, diplomasinin tamamen terk edildiğini gösteriyor. Ama burada dikkat edilmesi gereken nokta: bu söylemlerin hedeflerinden biri de iç siyasettir. Seçim öncesi güçlü görünmek, sağ tabanı tetiklemek klasik bir strateji.

Pratik anlamda bu ne anlama geliyor? Eğer Trump ikinci döneminde İran'a karşı doğrudan bir askeri operasyon başlatırsa, bölgede dengeleri tamamen değiştirecek. Petrol fiyatları, Ortadoğu'da ABD'nin müttefikleri (İsrail, Suudi Arabistan), hatta Avrupa'nın enerji güvenliği derinden etkilenecek. Türkiye'nin jeopolitik konumu da yeniden sorgulanacak.

Savaş tehdidi etkin bir diplomasi aracı olabilir, ama Trump gibi tahmin edilemeyen bir figür onu söylediğinde, blöf ile gerçek niyeti ayırmak neredeyse imkânsızlaşıyor. Bu belirsizlik kendisi bir tehdit faktörüdür ve piyasalardaki volatiliteyi artırır.

Trump'ın bu söylemi, savaş dilinin ne kadar uzaklaştığını gösteriyor. "İliklerine kadar hissetmek" diye bir tabir kullanarak, İran'la çatışmanın sadece askeri hedefler değil, ülkenin bütün toplumunun acı çekmesi ile sonlanacağını ima ediyor. Bu, klasik savaş retoriğinin ötesinde, sivil nüfusun da hedef tahtasında olduğunun açık bir iması.

Tarih boyunca bu tür ifadeler, yıkıcı savaşların başında gelir. Vietnam'da, Irak'ta, Afganistan'da da benzer söylemler duyulduktan sonra yıllar boyunca çatışmalar devam etti. Trump'ın böyle bir açıklama yapması, İran ile yaşanan gerilimin sadece diplomatik düzlemde değil, askeri hazırlık aşamasında olduğunun göstergesi.

Aslında burada tehlikeli olan, "iliklerine kadar" tanımının muğlak oluşu. Bunu kim belirleyecek? Hangi noktada "yeterince hissedilmiş" sayılacak? Bu tür belirsizlik, savaşları kontrol edilmez hale getirir. Bir kez başladığında, kimse durduramayabilir.

Türkiye açısından baktığımızda, Ortadoğu'daki herhangi bir ABD-İran savaşı, bölgede oluşturacağı kaos nedeniyle doğrudan etkileyecektir. Suriye'deki mevcut durum, Irak'taki güvenlik açıkları, PKK faaliyetleri — bunların hepsi böyle bir çatışmada daha da kötüleşebilir. Sınırımıza yakın bölgelerde istikrarsızlık, ülkeye mülteci dalgasını da beraberinde getirir.