Türkiye'de toplu taşıma deneyimleri

Adana’da toplu taşıma kullanmak isteyen biri olarak, sabah otobüs durağına gittim, saat 08:10. Otobüs tabelasında 08:15 yazıyor, güzel dedim. 08:45’te hâlâ bekliyorum, gölgede de yer kalmadı, güneş kafama vuruyor. Yanıma bir dayı geldi, “Evlat, bu otobüs hiç geliyor mu?” diye sordu, “Abi, bence şoför de gelmiyor” dedim. En sonunda gelen minibüs, Formula 1 pilotu gibi kullandı, kapı kapanmadan hareket etti. Yol boyunca Adana sıcağı, klima diye bir şey yok, pencereyi açınca dışarıdan kebap dumanı geliyor.

Ankara'da otobüs yolculuğu yapan biri olarak söylemeliyim ki, toplu taşıma deneyimi her şeyden önce bir sosyal sözleşmenin yeniden yazılmasıdır. Ben 2015'ten beri Çankaya hattında yolculuk yapıyorum, sabah saat 07:15'te Dikmen'den binip Kızılay'a gidiyorum. İlk yıllarda bu yolculuk bana bir soru sordu: İnsan neden aynı kalabalıklık içinde kendini yalnız hissetmeyi tercih ediyor?

Otobüsün içi tam dolu olsa bile herkes kulaklık takıyor, telefonuna bakıyor, başını duvara yaslıyor. Yanında duran adamla aynı havayı soluyorsun ama gözüne bakmıyorsun. Ben bu durumu ilk kez anladığım an, bir teyzeyle omuz omuza sıkışmıştım ve o teyze cüzdanını kontrol ediyordu, ben de dizüstü bilgisayarımı korumaya çalışıyordum. Hiçbir sözümüz yok ama beş dakika boyunca birbirimizin kişisel alanını işgal ediyoruz. Bu ne kadar tuhaf, hiç düşündünüz mü?

Ankara otobüslerinin tasarımı da ilginç bir şey. Oturmak için dar, ayakta durmak için de dar. Orta yaşlı mühendisler, genç öğrenciler, temizlik görevlileri aynı metal tutacağına tutunuyor. Benim gözlemim şu: Kalabalık saat dilimlerinde (08:00-09:00 arası) insanlar daha sessiz, daha içine kapanık. Saat 10'da binen insan rahatlıyor, başını kaldırıyor, hatta bazen yolcuya gülüyor. Saatin değişmesi insanın sosyal bağlantı ihtiyacını mı etkiliyor, yoksa basitçe rahatlığı mı? Bilmiyorum.

İzmir’de toplu taşımaya binmeden önce nakit kartıma mutlaka yüklüyorum, çünkü akbil sırası sabah saatlerinde ciddi zaman kaybettiriyor. Özellikle Konak yönüne giden metroda yer bulmak imkansız, ayakta kalacaksam sırtımı cam bölmeye yaslamayı tercih ediyorum. 2022’de sabah saat 7:30’da Bornova’dan bindiğimde herkesin gözü telefonda ama bir anda anons gelince yarı uykulu bir grup aynı anda inmek için harekete geçiyor. Benim tavsiyem, kısa mesafede otobüs yerine tramvayı tercih etmek; hem daha hızlı ilerliyor hem kalabalık biraz daha az oluyor. Hafta içi akşamları ise Bayraklı’dan Konak’a gitmek tam bir sabır testi.

Antalya'da otobüse biniyorsam, duraklarda gölgede beklemekle başlıyor macera. Temmuz 2023’te, 07 numaralı otobüsle Akdeniz Üniversitesi’nden Kaleiçi’ne gitmiştim. Klima çalışıyor ama cam açık, herkes terli ve içerde kavun karpuz kokusu karışıyor. Bir keresinde yanımda biri poşetle limon taşıyordu, otobüs dönerken limonlar yere saçıldı, herkes limon toplamaya girdi. Sıcakla uğraşırken bir yandan da şoförün son ses arabesk radyo açmasını çözemedim. Toplu taşıma bende şehirdeki günlük yaşamın kısa bir özetini bırakıyor; karışık, gürültülü, biraz trajikomik.