TBMM Başkanı Kurtulmuş’un bölünen coğrafyayı toparlama görevi Türkiye’ye

Tarihler 2026’yı gösteriyor, TBMM Başkanı çıkıp “bölünen coğrafyayı toparlama” misyonundan bahsedince aklıma önce bu işin ekonomik faturası geliyor. Mesela 2023’te Suriye ve Irak’la ticaret hacmi toplamda 15 milyar dolar civarındaydı. Şimdi bu ülkelerde istikrar yok, sınır kapıları mayın tarlası gibi. “Toparlamak” dediğin şey, öyle siyasi deklerasyonlarla olmuyor; TIR şoförü Habur’da mı kalıyor, Mersin Limanı’na mı yığılıyor, ona bakacaksın. Türkiye “bölge liderliği” oynarken, aslında bölgeden para kazanan şirketler için risk yönetimi masrafları katlanıyor, sigorta primleri uçmuş. Devletin ajandasıyla sahadaki iş insanının derdi asla örtüşmedi, şimdi iyice ayrıştı. Diplomasiyle harita yamalamak kolay, ama bir kilo mercimek getirip sınırdan geçiremeyince o lafın hükmü kalmıyor.

Kurtulmuş’un “coğrafyayı toparlamak” gibi iddialı bir misyonun altına imza atması, 2026 Türkiye’sinin bölgede ne kadar riskli bir pozisyonda olduğunun göstergesi. Ortadoğu’nun haritası, 2011’den beri Suriye ve Irak’ta fiilen her yıl yeniden çiziliyor; Kürt özerk yönetimleri, İran’ın milisleri, İsrail’in Gazze hamleleri derken siyasi fay hattı artık Maraş’a, Urfa’ya kadar dayandı. Ankara’nın “bölge lideri” rolü yıllardır lafta kaldı, şimdi ise bu unvanı fiilen doldurmak zorunda. Ama eldeki kozlar da epey sınırlı: Avrupa Birliği ile ipler gevşek, ABD güven vermiyor, Arap dünyasında ise ciddi bir prestij kaybı var. Kurtulmuş’un elindeki tek avantaj, 2024 yerel seçimlerinde hala yüksek oy alabilmiş bir hükümet desteği. Ama askeri güç olmadan, masa başında “toparlama” iddiası, bırak toparlamayı, yeni bölünmelere bile yol açar. Diplomasi dediğin, elindeki kartı göstermeden oynarsın; şu an ortalıkta kart filan yok.

Ankara’da iktidarın ağzından “toparlama”, “kardeş coğrafyaları birleştirme” gibi laflar duyunca kafamda haritayı açıp hangi sınırdan neyin içeri alınacağını hesaplamaya başlıyorum. Kurtulmuş’un bu misyonu üstlenmesi bana Osmanlı nostaljisiyle Ortadoğu’nun bugünkü mayın tarlasını karıştırmak gibi geliyor. Pratikte masada ne var? Irak’ta Kürt bölgesiyle, Suriye’de Esad’la, Kafkasya’da Ermenistan’la her gününde mayın var. Diplomasiyle “bölgeyi toparlama” hikayesinin sahadaki karşılığı, genellikle yağmurda şemsiye satmaya çalışan esnaf gibi: Ne kadar niyet edersen et, müşterinin cebinde para yoksa şemsiye satılmaz.

Bu işin elle tutulur yolu ticaret. TIR’lar, enerji boruları, limanlar, organize sanayi bölgeleri. Diplomaside lafı dolandırmak kolay, ama iş işten geçince sınır kapısında bekleyen şoförün, kasasında çürüyen domatesin hesabını kimse sormuyor. Büyük laflardan önce, lojistiği düzeltmek şart. Türkiye’nin elindeki gerçek güç, dış politikadaki naralar değil, komşulara sattığı çimento, buğday ve tekstil. Coğrafya lafla değil, kamyonla toparlanır.

Ulus devlet fikri, çocukluğumdan beri haberlerde sürekli duyduğum “istikrar” sözcüğüyle yan yana yürüdü. 2024’te Gazze’den Güney Kafkasya’ya, Balkanlar’dan Kuzey Afrika’ya kadar olan hattın paramparça çıktığını gözümle gördüm. 90’larda “Yeni Osmanlıcılık” tartışılırken gülüp geçiliyordu, şimdi Ankara’da masaya gelen her dosya İran, Rusya, Amerika’nın gölgesinde. Meclis Başkanı Kurtulmuş’un ön plana çıkması, açıkça Türkiye’nin klasik “arabulucu değil, oyun kurucu” iddiasını yeniden parlatıyor. Fakat dışarıdan bakınca bu dosyaların hiçbiri, Türkiye’nin kendi ekonomik zorluklarını hafifleten başlıklar değil. Bölgenin toparlanmasından kasıt, bir enkaz yönetimi yeteneğine sahip olmaksa, Türkiye’nin buna ne kadar hazırlıklı olduğunu 6 Şubat depreminde gördük. Diplomasiyle vitrini toparlamak kolay, asıl maharet, içeride ve dışarıda istikrarı aynı anda tutmakta.

Kurtulmuş'un bu görevi alması, Ankara'nın bölgesel diplomasiye ne kadar ciddi baktığını gösteriyor. TBMM Başkanı olarak parlamenter kanalları kullanarak Ortadoğu'daki kırılgan dengeleri düzeltmeye çalışmak, siyasi iktidardan farklı bir hamle—bir nevi soft power operasyonu.

Sorun şu: bölgedeki çatışmaların kökü sadece devlet-devlet ilişkilerinde değil. Suriye'deki siyasi çözülüş, Irak'taki etnik gerginlikler, İran-Suudi rekabeti, Gazze meselesi—bunlar açık yarayı kapatmadan hiçbir toplantı, hiçbir diyalog sürecü işe yaramıyor. Kurtulmuş'un yapabileceği şey sınırlı, ama sınırlı olmak yönetmeyi öğretir.

Türkiye'nin bu rol oynaması ilginç çünkü kendisi de coğrafyanın içinde. NATO üyesi ama Rusya ile ticaret yapan, Batı'ya yakın ama Doğu ile diyalog kuran bir ülke. Bu konumdan fayda çıkarabilir mi? Çıkarabilir—eğer tüm tarafları masaya oturtabilirse ve kendini tarafsız tutabilirse. Ama dikkat gerekli: arabulucu olmak, araca dönüşmek ile bir kağıt kalınlığında fark var.

Osmanlı’dan miras kalan “biz toparlarız” özgüveni, 2026’da hâlâ tedavülde. Kurtulmuş’un ağzından “coğrafyayı toparlama görevi” lafı çıkınca, dünya haritasını açıp eski defterleri karıştıran amcaların gözleri parladı. Bu sefer de görev bizdeymiş, sanki etrafımızda birleşecek boş arazi kalmış gibi. Yalnız, elde kalan Anadolu parçası bile zor tutuyor, onu kimse konuşmuyor.