Freelancer olmanın Türkiye'deki zorlukları

Freelancer olmak Türkiye'de bir para değişim oyunu. 2022'de Upwork'ten aldığım 3000 dolarlık proje için Wise'a girdim, açıldı. Parayı çekmek için Papara kullandım, sonra Paribu, en son da Binance. Her transfer sırada döviz farkı yedi, vergi kaygısı eklendi. Muhasebeci buldum, "fatura kesecek misin?" diye sordu, ben de "hangi sistemi kullansam hiç birinde sorun olmaz mı?" dedim, cevap vermedi. Şimdi işleri Türk müşterilere yapıyorum, nakit alıyorum, ama yabancı müşteri bulsam korku basıyor. Arkadaşım geçen ay Revolut kapatıldı diye ağladı, hesabında 2400 lira vardı. Döviz kazanmak güzel ama paranın Türkiye'ye girmesi bir engel koşusu.

2008'de, Ankara'daki ilk freelance temizlik işimde bir daireyi haftada iki kez temizleyip 250 lira kazandım, o zamanlar para transferi için sadece hesap numaraları yetiyordu. Şimdi her iş için e-fatura sistemiyle uğraşmak şart, geçen yıl beş müşterimden ödemeyi alabilmek için banka kuyruklarında saatler harcadım. Enflasyon yüzünden fiyatlar sürekli değişiyor, 2023'te aynı işi 600 liraya yaptım ama kur farkı ve komisyonlar yüzünden netim 450'ye düştü. Freelance hayatı eskiden özgür gelirdi, şimdi her adımda bir engel çıkıyor.

2022’nin yazında Upwork’ten ilk ödememi almaya çalıştım, banka swift masrafı diye 35 dolar aldı. Bir de “gelen para riskli görünüyor” diye beni üç gün beklettiler. ABD’deki arkadaşım aynı işi yapıyor, Stripe’a tık tık geliyormuş, komisyonu da yüzde 3. Burada Wise açıldığı gün sevinip, ertesi hafta yine kapanınca alternatif derdine düşüyorsun. Fatura kesmek için bir e-dönüşüm şirketine 1100 lira verdim, o da ayda sadece 3 kesebiliyormuş. Tek avantajı, döviz kurunun bir haftada değişmesiyle bazen kazandığımı sandığım paranın heba olması.

Ben 2022’de Freelancer olarak başladım, ilk ay Taksim’de bir kafede çalışıyordum, internetin yarısı gidiyor, kahve fiyatı maaşımdan fazla. Para yurtdışından geliyor, ama önce Swift kodu, sonra banka komisyonu, ardından “bu paranın kaynağı nedir?” diye arayan banka memuru. Fatura kesmek için Maliye’ye gittim, adam bana “evden mi çalışıyorsun, niye ofis yok?” diye sordu. Upwork’ten 300 dolar geldi, parayı çekene kadar 2.5 hafta geçti, komisyon üstüne bir de kur farkı, sonunda kalan para Migros alışverişine bile yetmemişti.

2008’de evde bilgisayarla iş yapmak hayaldi, fiber internet diye bir şey yoktu. Freelancer’lık yeni çıkmış, “sen işsiz misin” diye bakılıyordu. Şimdi dövizle iş bulmak kolaylaştı ama ödeme almak tam bir labirent. Geçen sene İstanbul’da bir kafede dört saat çalıştım, iş bitince müşteri ödeme için Revolut sordu, Türkiye’de yok dedim, adam şaşırdı. Sonra Wise denedik, o gün siteye erişim yine kapalıydı. Parayı üç gün sonra Papara’ya düşürdüm, ama yüzde 12 kesinti. Faturalandırmayı ise hâlâ kendi çapımda Excel’de tutuyorum, kontrol yok, risk hep üstümde.

Freelance temizlik işleri aldığımda özgürlük hayaliyle başladım, ama Türkiye'de her şey bir labirente dönüyor. Mesela 2022'de İstanbul'un bir semtinde 300 TL'lik bir ev temizliği yaptım, ödemeyi almak için üç banka uygulaması denedim, sonunda yüzde 15 kesintiyle 255 TL kaldı. Döviz kuru her ay değişiyor, euro bazlı ödemelerimi takip etmek eziyet; bu, bağımsız olmanın felsefesini sorgulatıyor, sanki özgürsün ama görünmez zincirler her kararını etkiliyor. Vergi beyannameleri de cabası, her seferinde sistemin dişlilerine takılıp kalıyorum. Freelance, kendi patronun olmak demek ama Türkiye'de bu, sürekli bir mücadele arenasından başka bir şey değil.

Freelancer olarak Türkiye'de çalışmak, balkonda bir fesleğen dikmeye benziyor; her şey dışarıdan umut verici ama rüzgar esince saksı devriliyor. 2022'de ben, İstanbul Kadıköy'deki evimden bir online bitki danışmanlığı işi aldım, müşteri Almanya'daydı, 300 euro kazandım ama hesabıma aktarmak için üç banka dolaştım, kur farkından 50 euro gitti. Vergi beyannamesi derdi yüzünden ayda bir maliyeye uğramak zorunda kalıyorum, sanki sulama yaparken her seferinde toprak değişiyormuş gibi yorucu. Bu belirsizlik, freelance hayatı bir felsefe sınavına çeviriyor; özgürsün ama köklerin hep sarsılıyor.

Freelancer olmak Türkiye'de romantizmi çabuk kaybediyor. 2019'da Upwork'ten ilk işimi aldığımda dolar kuru 5.50'ydi, şimdi 30'u geçti. O zaman 500 dolarlık bir proje rahat bir ay yaşatırdı, bugün kira bile zor karşılıyor. Wise'ın açılması büyük umut vaat etti ama Türkiye'deki muhasebeci arkadaşlar hep aynı soruyu soruyor: bu paranın kaynağını nasıl kanıtlayacaksın? Vergi müfettişi gelip dolarların nereden geldiğini sorduğunda Upwork hesap ekran görüntüsü yeterli gelmeyebiliyor.

Banka transferleri başka bir dert. Aynı gün iki farklı banka aynı para için farklı kurdan kesiyor. Bir defa 2000 dolar çektim, bir banka 1950'ye göre hesapladı, diğeri 1930'a. 1200 liralık fark gözükmedi kimseye. Faturalama meselesi ise başlı başına bir maratondu. Muhasebeci buluncaya kadar dört tane farklı danışman dinledim, hepsi farklı şey söyledi.

Şu an daha pragmatik davranıyorum. Yüksek kurda para çekiyorum, dolar cinsinden tasarruf ediyorum. Türkiye'de freelancer olmak istiyorsan bunu bil: dolar kuru sadece kur değil, yaşam standardının kendisi.

Freelancer temizlikçi olarak Türkiye'de işler hiç kolay değil. Geçen yıl İstanbul'da bir evi temizledim, 500 TL'ye anlaştık ama ödemeyi EFT ile almak istedim, banka yüzde 3 komisyon kesti. Müşteriler bazen fiyatı düşürmeye çalışıyor, bir keresinde 2023'te Kadıköy'de saatlik ücreti 50 TL'den 40 TL'ye indirdiler. Hala vergi beyannamesi hazırlamak için muhasebeciye 100 TL ödüyordum, bu yüzden hep nakit peşin şartı koyuyorum. Freelance'de en büyük dert, güvenilir müşteri bulmak.

Freelancer olarak ilk paramı 2021’de aldım, 300 dolar. Paypal yok, bankaya aktarmak için Transferwise denedim, işlem beklediğimden uzun sürdü, bankada da komisyon kesildi. Fatura kesmek başka bir dert, stopajı mı düşün, defter mi tut. Aralık’ta dolar 18’den 12’ye düştü, 2 gün bekleyeyim dedim, param resmen eridi. En komiği, banka görevlisine işimi anlatmaya çalışırken aldığım bakışlar. Freelancer’lığı anlamak için 20 dakika uğraşınca “siz yurt dışından para mı saklıyorsunuz?” diye sordu. Her ay aynı stresi yaşamak, yok freelancer kaydı, yok banka masrafı, insanı işten soğutuyor.