Türkiye'de siyasi kutuplaşmanın günlük hayata etkisi

Geçen yaz, Ankara'da balkonumda fesleğenlerimi sularken, alt kattaki komşu amca seçimlerden bahsedip lafı bana getirdi, bir anda tartışma çıktı. Ben de savunmaya geçtim, sulama kovamı bir kenara bırakıp 10 dakika harcadım ama bitkilerim kuruma tehlikesi geçirdi. Artık mahallede bitki paylaşımı bile siyasi görüşe göre ayrılıyor, geçen hafta bir komşu domates fidesini vermedi çünkü farklı partiye oy verdiğimi sanıyor. Balkonda hobi yapmak bile gerginleşti, herkesin tarafı var.

Ankara'da geçen yıl, tam 2023 kasımında, akrabalarımın evinde bayram yemeği yiyorduk. Masada siyasi bir yorumla ortam birden gerildi, amcam CHP'yi eleştirmeye başlayınca teyzem hemen lafı AK Parti'ye getirdi ve herkes sustu. Ben o sırada tabakları toplarken, tartışmanın ortasında kaldım, sanki evdeki temizlik işleri bile unutuldu. Sonra eve dönüp haberleri izlerken, benzer sahnelerin her gün yaşandığını fark ettim.

İstanbul trafiğinde geçen ay, arabayla giderken radyoda çıkan bir tartışma programı yüzünden şoförle kavga ettim. Adam yüksek sesle muhalefeti kötüledi, ben de istemeden lafa girdim, yol bir anda durma noktasına geldi. Bu tür olaylar artık o kadar yaygın ki, iş yerimde bile, geçen hafta ofiste bir toplantıda müdürümüz siyasi bir espri yapınca ekip ikiye bölündü. Kimse açık konuşamıyor, çünkü bir yanlış kelimeyle ilişki kopuyor.

Aile içi mesajlaşmalarda durum daha da kötü. Benim WhatsApp grubumuzda, geçen seçim döneminde 2022 mayısında, bir kuzenimin paylaşımı yüzünden tartışma çıktı ve grup bir hafta sessiz kaldı. Herkes kendi köşesine çekiliyor, kutuplaşma yüzünden eski arkadaşlarımı bile kaybettim. Mesela, lise arkadaşım geçen yıl Bodrum'da tatilde, siyasi bir sohbette anlaşamadık ve bir daha görüşmedik.

Sosyal medyada bu etki daha da belirgin. Ben Twitter'da, yani eskiden Twitter olan X'te, geçen haftalarda bir paylaşım yaptım ve anında saldırıya uğradım. Beğeni sayısı 50'yi geçti ama yorumlar o kadar zehirliydi ki, hesabımı geçici olarak kapattım. Sokakta bile hissediliyor, geçen gün mahallemde bakkal dükkanında, kasiyerle sohbet ederken siyasi bir kelimeye gelince yüzü değişti. Bu kutuplaşma, günlük alışverişi bile zehirliyor.

Türkiye'de siyasi kutuplaşmanın günlük hayata etkisi

Benim için siyasi kutuplaşma, yıllardır biriken kireç tabakası gibi. Ne kadar temizlemeye çalışsan da izi kalıyor, suyu hep biraz bulanıklaştırıyor. Geçen yaz annemle Eskişehir'e akraba ziyaretine gittiğimizde, bahçede çay içerken konu birden "şu anki durum"a geldi. Annemin halası, çay bardağını masaya biraz sertçe bırakıp, "Böyle giderse ne halimiz var bilmiyorum," dedi. O anda herkes sustu, bende o sessizliği bastıran bir gerginlik hissettim.

Sanki insanlar, siyaset konuşulduğunda sadece fikirlerini değil, bütün hayat görüşlerini, hatta karakterlerini ortaya koyuyorlar. Bu yüzden de en basit sohbet bile, bir anda mayın tarlasına dönüşebiliyor. Geçen kış, oturduğum apartmanda yeni taşınan komşumla merdivende karşılaştık, havadan sudan konuşurken bir anda "ülkenin gidişatı"na laf geldi. Beş dakika sonra yüzüme bakmadan lafı toparlamaya çalışıyordu, ben de aynısını yaptım. O günden sonra merdivende denk gelince sadece başımızı sallayıp geçiyoruz.

Bazen düşünüyorum, bu durum temizlik ürünleri seçimine bile yansımış olabilir mi. Hani bir markayı alırken bile, o markanın temsil ettiği bir görüş var mıdır diye içten içe bir sorgulama başlar ya. Benim için bu durum, yıllardır kullandığım bulaşık deterjanımı değiştirme kararımdaki küçük bir şüphe tohumuydu. Bir arkadaşım, "Bunu kullanma, onlar şöyle," dediğinde, mantıksız bulsam da aklımın bir köşesine yazmıştım. Sonra markette o deterjanı gördüğümde, elim başka bir markaya gitti istemsizce. Sanki aldığım deterjan bile, benim duruşumu belli edecekmiş gibi.

Ankara'da geçen yıl, kasım ayında aile toplantısında amcamın AKP destekli yorumları yüzünden teyzemle tartışma çıktı, masadaki yemekler soğurken herkes cep telefonuna gömüldü. İşimde, bir temizlik şirketinde, geçen ay ekip toplantısında bir arkadaşın CHP'li esprisi sonrası ortam gerildi, ertesi gün kimse birbirine selam vermedi. Sokakta bile, geçen hafta mahalle bakkalında, dükkan sahibinin parti bayrağı asması müşteri kaybına yol açtı, insanlar alışverişi kesiyor. Ben de evde siyasetten kaçmak için TV'yi kapatıp temizliğe yoğunlaşıyorum, tartışmalar leke gibi yapışıyor.

Ankara'da, 2023 seçimlerinden hemen sonra, aile iftarında amcamın Erdoğan'ı övmesiyle masada kıyamet koptu. Ben muhalefeti savununca, teyzem araya girip susturdu, ama pilav soğudu kimse yemedi. İşyerinde de geçen ay, bir toplantıda arkadaşımın HDP'li olduğunu öğrenince patron yüzünü ekşitti, proje ertelendi. Sokakta bile, geçen hafta market kuyruğunda iki kişi partilerden bahsedip kavga etti, polis çağırdılar. Artık düğünlerde bile siyasi espriye yer yok, herkes gergin. Bu kutuplaşma yüzünden normal sohbetler lüks oldu.

Ankara'da balkonumda fesleğenlerimi budarken, alt kattaki komşularımın siyasi bağrışmalarıyla irkildim, geçen yaz tam da temmuz sıcağında oldu bu. Biri "Reis haklı" diye haykırıyor, öbürü "Muhalefet olmadan demokrasi mi olur" diye karşılık veriyor, ben de bitkilerimi sulamayı bırakıp içeri kaçıyorum. Aile sohbetlerinde, geçen bayram sofrasında bile herkes suskunlaşıyor, tek kelime etsen karşı tarafa geçtin sanıyorlar. Bu kutuplaşma yüzünden gündelik hayatımız bir tiyatro sahnesine döndü, ama en azından fesleğenlerim taraf tutmadan büyüyor.