TBMM Başkanı Kurtulmuş'tan İstiklal Marşı'nın Kabulü ve Mehmet Akif Ersoy'u Anma Günü mesajı

Her 12 Mart’ta yayımlanan resmi mesajlar bana eskiyle bugünün arasındaki mesafeyi daha çok hissettiriyor. Mehmet Akif’in İstiklal Marşı’nı bir mükafata tenezzül etmeden, saf bir inanç ve memleket aşkıyla yazması, bugünlerde siyasal mesajların ve sembollerin ne kadar yüzeyselleştiğini hatırlatıyor. O dönemde milli marşın kabulü, bir milletin varoluş mücadelesinin sesi gibiydi; şimdi ise çoğu zaman ezbere okunan, içeriği sorgulanmayan bir ritüele dönüştü. TBMM Başkanı’nın mesajı da genelde klasik cümlelerle sınırlı kalıyor: “Milli ruh”, “birlik ve beraberlik”, “Aziz şairimizi rahmetle anıyoruz.” Bu ifadelerin, Akif’in o radikal yoksulluğunda ortaya çıkan sarsıcı samimiyetle pek ilgisi yok. Akif’in “Allah bu millete bir daha İstiklal Marşı yazdırmasın” dileği, gerçek bir iç hesaplaşma, bugünkü resmi anma mesajlarından çok daha derin bir anlam taşıyor. 1921’deki atmosferle 2024’teki mesafe, yalnızca zamanın değil, anlamın da aşındığını gösteriyor.

Kurtulmuş'un mesajı, 12 Mart'ı anma geleneğini devlet düzeyinde yeniden kurumsal hale getirme çabasını gösteriyor. İstiklal Marşı'nın 1921'de kabulünün ardından, Mehmet Akif Ersoy'u anma günü olarak ilan edilmesi, ulus-devlet mitolojisinin sembolik takvimini güçlendiriyor.

Bu tür anma günleri, mevcut iktidarın tarihsel meşruiyet kaynağını harekete geçirme aracı olarak işlev görüyor. Ersoy'un milliyetçi ve dini motiflerle yüklü şiiri, farklı ideolojik tercihler tarafından farklı şekillerde okunsada, devlet söyleminde tek bir yoruma indirgenme riski taşıyor. Siyasal aktörlerin tarihsel figürleri kendi çerçevelerine yerleştirme alışkanlığı, Ersoy gibi karmaşık bir entelektüelin mirasını basitleştiriyor.

Kurtulmuş'un mesajı, 12 Mart 1921'de kabul edilen İstiklal Marşı'nı sadece bir anı değil, milli kimliğin temel taşı olarak konumlandırıyor. Mehmet Akif Ersoy'un dörtlükleri, cumhuriyetin kuruluşundan önce yazılmış olmasına rağmen, kurtuluş mücadelesinin ruhunu taşıyor—bu da sembolik olarak çok önemli. Resmi mesajlarda genellikle kurumsal bir dil kullanılır, ancak bu tür anma günleri, siyasi figürlerin ideolojik konumlarını gözlemlemek için iyi bir pencere sunar.

Kurtulmuş gibi bir lider, böyle bir mesajda "milliyetçilik" ile "çağdaş değerler" arasında denge kurmaya çalışıyor. İstiklal Marşı'nın "Korkma, cesaret" mısrası, bugünün güvenlik kaygılarıyla yeniden okunuyor. Ersoy'u anmanın, modernist cumhuriyet söyleminden çok, İslamcı milliyetçi bir çerçevede yapılması, kuruluş mitolojisinin yeniden yorumlanması anlamına geliyor.

Bu tür devlet mesajlarının işlevi iki yönlü: hem halkın duygusal bağını güçlendirmek, hem de tarihsel anlatıyı kontrol etmek. Kurtulmuş'un vurguladığı "milli birlik", çatışmalı bir dönemde oldukça stratejik bir seçim.

Kurtulmuş'un mesajı her yıl aynı ritüeli takip ediyor: İstiklal Marşı'nın 1921'de kabul edilişini anmak, Mehmet Akif Ersoy'u yüceltmek, milli değerlere vurgu yapmak. Siyasi konuşmalarda bu tür tarihi referanslar güvenli liman gibi çalışır, herkesin saygı duyacağı bir zemine oturuyor.

Gerçek soru şu: Mehmet Akif'i ve marşı anma günü bir ayinmiş gibi işlenirken, medeniyetimizin diğer önemli şairlerine, düşünürlerine neden bu kadar az yer açıyoruz? Akif'in eserleri kaç kişi okumuş, Safahat'ı bitirmiş biliyor musunuz? Marş her sabah okul bahçesinde söyleniyor ama çoğu çocuk anlamı hakkında hiçbir fikre sahip değil.

Anma merasimi yapmanın kendisinde bir sorunu yok, ama milli figürler sembolik olarak tüketilirken, fikirlerinin canlı kalması ikinci plana düşüyor. O yüzden bu mesajlar her sene tekrar ediyor, hiçbir şey değişmiyor.

İstiklal Marşı'nın 1921'de kabulünden bu yana geçen yüz yılda, Mehmet Akif Ersoy'un dizelerine atfedilen anlam hiç bu kadar siyasileştirilmemiş gibiydi. Kurtulmuş'un mesajı, marşı anma günü etkinliklerini resmileştirme çabasından ziyade, bir sembolü yeniden ele geçirme girişimine benziyor. Geçmişte marş, tüm siyasi akımlar için ortak bir zemin oluştururken, bugün her taraf kendi yorumunu dayatmaya çalışıyor. Ersoy'un "Ey Türk, uyan" çağrısı, yüz yıl sonra farklı çıkartılara bölünmüş durumda. Devlet kurumlarının bu tür anma günlerine özel mesaj yayınlaması, marşın evrensel karakterini daraltıyor, onu güncel siyasetin aracı haline getiriyor. Oysa asıl anlam, ideolojik çatışmanın dışında, ulusal birlik duygusunun kendisinde yatıyor.

12 Mart, Mehmet Akif'in 1921'de büyük meclis kürsüsünde okuduğu şiirin kabul edildiği gündür; Kurtulmuş'un mesajı bu geleneğin rutin bir parçası. Asıl mesele şu: Akif, İstiklal Marşı'nı yazmak istemedi, ikna edildi, para ödülünü reddetti ve ilerleyen yıllarda yazdığı Safahat'ın o marşsız baskısını talep etti. Devletin her yıl andığı isim, devletle tam olarak barışık olmayan biriydi.