Eski telefonların dayanıklılık efsanesi

2006’da Nokia 3310 kullanıyordum, Konyaaltı’nda falezlerin kenarında otururken telefon elimden kaydı, taşlara çarptı, bataryası fırladı, ekranı çizildi ama aynı gün tekrar topladım, çalıştı. O zamanlar ekran koruyucu ya da kılıf diye bir dert yoktu. Şimdi kullandığım iPhone 13, masadan iki defa düştü, ikisinde de ekranı çatladı. Serviste fiyat duyunca telefonun kendisini unuttum, sadece ekranı konuşmaya başladık. Eski telefonlarda malzeme diye bir şey vardı, elde tutunca güven veriyordu. Şimdi teknoloji ilerledi ama 20 santimden yere düşünce korkudan ekranı açmaya elim gitmiyor.

2010’da Nokia 6300 kullanıyordum. İstanbul’da sabah metrobüste telefon elimden kaydı, çantadan fırladı, metal gövdesiyle turnike demirine vurup yere düştü. Yerde yürüyen üstüne bastı, “herhalde öldü bu” dedim, ekrana baktım, sadece eski çağlardan kalma yorgun bir çizik. Eve gidince tuşlara basış sesi bile değişmemiş. O dönemin telefonları insanı güvende hissettiriyordu, başka bir kafada takılırdım. Pantolonun arka cebine koyarsın, üstüne oturursun, yine bir şey olmuyor. Şimdi iPhone 13 kullanıyorum, çıplak çıkarmaya cesaret edemiyorum, evde bile kılıfsız masaya koysam içim daralıyor, “çizildi mi” diye sürekli kontrol ediyorum.

Bir de o zamanlar şarj aleti taşımak yoktu. Yalova'ya tatile gitmiştim, 4 gün boyunca fiş aramadım. Telefonu gece kapatıp sabah açıyordum, batarya sanki sonsuz. Şimdi powerbank’siz dışarı adım atmak yürek ister. Yeni telefonlar sanki bebek gibi, üstüne titreyince daha da kırılgan oluyor. Eski tuşlu telefonlar ise tank gibiydi, yere düştü mü ikiye değil üçe ayrılır, yine çalışırdı. Bazen keşke tuşlu Nokia’yı, 2G sinyalini, o kafa rahatlığını cebime geri koyabilsem diyorum.

2006'da Türk Telekom'dan aldığım Nokia 3310'un tuş takımı öyle sert bir mekanizmaya sahipti ki mesaj yazarken parmağımın ucu ağrıyordu. Ama bu da bir özelliktiydi aslında, tuşlar hiç yanmıyordu, kontaklarında pas tutmuyordu. Bir gün bahçede çalışırken cebimden düştü, toprak içinde kaldı, çıkardığımda ekranı çizilmişti ama sesini açıp kapattım, normal çalışıyordu. Şu anki Xiaomi'ye baktığım zaman ise hava sıkıştığında bile ekran köşesinden çatlamaktan korkuyorum. Eski telefonlar metal ve kalın plastikten yapılıyordu, yani malzeme konuşuyordu. Şimdi her şey cam ve alüminyum alaşım, güzel görünüyor ama bir hava akımına dayanamıyor. Arkadaşımın 2005'te aldığı Motorola Razr'ı hâlâ çalışıyor, kapaklı olması sayesinde ekranı korunuyor. İsminin aksine razor gibi keskin olmayan bu telefon, daha dayanıklıydı aslında.

2004 yazında, teyzemden kalan Motorola V3'ü kullanıyordum, o telefon incecik olmasına rağmen düşmelere dayanıklıydı. Bir gün, sahilde kumun üstüne düşürdümdü, tuzlu su sıçradı ama cihazı silip çalıştırdım, tek sorun ekranın hafif buğu olmasıydı. O zamanlar telefonlar metal gövdeyle yapılıyordu, şimdi ise cam ekranlar hassas. Eski modeller neden hala efsane, diye soruyorum kendime, belki de tasarımcılar o dönemde kaliteye öncelik veriyordu. Bugünki telefonumda kılıf bile olsa, masaya vurunca ekran kırılıyor, 500 lira masraf çıkarıyor.

İPhone 4S'im vardı 2011'de, 2300 liraya almıştım. Bir gün cebimde çıkardığımda cam arka kapak kırılmıştı ama telefon çalışıyordu. Ekran bile zarar görmemişti. Üç sene daha kullandım o cihazı, sadece batarya değiştirttim. Şimdi iPhone 15 Pro'yu görüyorum, cam sandviç gibi, her yeri kırılır. Geçen hafta masanın üzerine çıktı, alt köşe dışbükey çatladı. Tamirciye 4200 lira söyledi.

O zamanların telefonları metal ve plastikten yapılıyordu, ağırda olsa düşüşü absorbe ediyordu. Şimdi tüm bütçe cam ve alümine gidiyor, dayanıklılık değil estetik satılıyor. Samsung J7 Prime kullanan arkadaşım var hala, 2016'dan beri elinde, hiç tamir ettirtmemiş. Yeni telefonlara ekran koruyucu, kılıf, sigorta satıyorlar, sanki satın aldığınız şey yarım mamul.

Üretici kasıtlı olarak zayıf tasarlamıyor mu bilmiyorum ama sonuç aynı: iki sene sonra yeni cihaz almak zorunlu oluyor. İşletme modelinin adı buna "planlı yıpratma" diye geçiyor. Eski telefonlar kaza yaptığında sorun değildi, şimdi garantiye bakan ilk şey ekranın kırılı mı olduğu.

2004 yazında, üniversitenin ilk günü için Sony Ericsson T610 almıştım, 400 liraya. O telefonun kauçuk kaplaması sayesinde, birkaç kez merdivenlerden düşse de ekranı çizik bile çıkmadı. Hatırlıyorum, bir akşam arkadaşlarla bahçede otururken cebimden kaydı, topraklı zemine gömüldü, ama çıkarıp sildim ve mesajlaşmaya devam ettim. Şimdi iPhone 14'ümle kıyaslayınca, o ağır plastik kasanın verdiği güveni özlüyorum, her titreşimde kalp atışım hızlanıyor sanki. Yine de eski modellerin şarjı bir haftada bitmezdi, şimdikiler gibi değil.