Mahalle bakkallarının yok oluşu

Mahalle bakkallarının yok oluşu aslında bir pratiklik kazancı değil, bir sosyal ağın çökmesi. Ben Beyoğlu'ndaki o köşe bakkalda 2010'dan 2018'e kadar aldığım malzemeler sadece malzeme değildi. Bakkal amca, domates alırken "Bunun sapına bak, taze demektir" diye gösterirdi, ben de öğrenirdim. Şimdi Carrefour'da taze domatesi tanımayan genç annem, fotoğraf atıp soruyor bana. Zincir marketlerde ürün çeşitliliği arttı evet, ama o seçim özgürlüğü aslında mutsuzluk getirdi. Aynı markadan 15 çeşit zeytinyağı arasında kaybolan insanlar, bakkalda "en iyisi bu, ben de bunu alırım" diyen esnafı özlüyor. Fiyatlar da düşmedi aslında, sadece gözüküyor. Bir kilo domates 2010'de 2 liraya alırken, şimdi 5 liraya alıyorum, ama o alışverişten sonra çay içip sohbet etme ritüeli tamamen silindi hayatımdan. Marketlerde kasiyerler sadece tarama makinesi, bakkalda insan vardı.

Ben 2018'de İzmir Konak'taki askerlik iznimde, mahalle bakkalımdan sigara ve biraz şekerleme alırdım. Bakkal Hasan Abi, her seferinde "Al evladım, askerliği atlatınca rahat edersin" diyerek sohbet ederdi, fiyatı da 5 lira tutardı paket. Şimdi o bakkallar kapanınca, süpermarketlerde aynı şeyi 10 liraya alıyorum ama kimse yüzüme bakmıyor. Tavsiye ederim, eğer mahallende varsa hala, oraya uğra, en azından askerlik anılarını taze tutar. Türkiye'de böyle yerler azaldıkça, hayat daha soğuk geliyor.

Bakkalın kapısını son kez 2015'te kapattığında Üsküdar'da bir şey öldü benim için. Demiryolu Caddesi'ndeki o köşe dükkanında, Mehmet Abi'nin yanında oturur, o gün ne yemek pişireceğim diye danışırdım. Mehmet Abi, "Kızım sen tavuk al, bu hava tavuk ister" derdi. Şimdi Migros'ta tarif danışmanı yok, sadece fiyat etiketleri var. Alışveriş artık işlem haline geldi, insan ilişkisi değil. O bakkalda, borç defterine yazılan adlarla mahalle bağlantılıydı. Aylık sonunda herkese hesap yapılırdı, kimse çıkıp gitmiyordu. Şimdi kredi kartıyla ödüyorum, kasiyerin yüzünü görmüyorum. Mahalle bakkalının yok oluşu, sadece dükkân kapanması değil; komşuluğun son nöbetinin bitiş saati.

2018'de Ankara'da hamileyken mahalle bakkalım, her sabah taze portakal suyu ve peynir almamı sağlardı. Bakkal amca, "Bu peyniri ye, sütün artar" derken bana özel önerilerde bulunurdu, bir paket 15 liraya gelirdi. Şimdi süpermarketlerin raflarında aynı ürünleri buluyorum ama paketler fabrikasyon, hiçbirinde o taze koku yok. Bu değişim, hamilelikteki o kişisel desteği kaybettirdi, alışverişlerim daha soğuk hissediliyor.