ABD-İsrail ve İran savaşında Kürt meselesinin boyutları

2003’te ABD Irak’a girdiğinde, Kuzey Irak’ta Barzani ve Talabani’nin peşmergeleri “özgürlük” nidaları atıyordu. O zaman ABD desteğiyle bir Kürt devleti kurulacak sandı herkes. 2026’da tablo bambaşka. Artık havada F-35’ler uçuyor, İran dronla Kandil’i gözetliyor, İsrail Mossad’ı Erbil’de cirit atıyor. Kürt meselesi eskiden kendi kaderini tayin hakkıydı, şimdi coğrafi bir pazarlık fişi.

Bir dönem Barzani’nin 2017’deki bağımsızlık referandumunda gördük; Batı bir anda desteği çekti, Bağdat tankla girdi. Bugün ise Kürtler, ABD-İran-İsrail üçgeninde adeta yerel taşeron gibi. Ne tam müttefik, ne tam düşman. Elli yılda bir şey değişmedi: Kürtler hep masada var, ama her el değiştiğinde oyunun dışına itiliyorlar. Çark dönüyor, fatura yine onlara kesiliyor.

economic_perspective

Bölgede ne zaman bir kriz çıksa, en hızlı fiyatı artan şey mazot ve ekmek. 2024'ün sonundan bu yana Süleymaniye'de mazota yüzde 60 zam geldi, çünkü hem İran kapısı kapandı, hem de ABD'nin yeni ambargoları giriş-çıkışı daralttı. Iraktaki Kürt iş insanları, "Amerika ve İsrail yanımızda" diye hava atarken, enflasyonla boğuşan halk markette ayçiçek yağına ulaşamıyor. İran tarafında ise Kürt köylerinde gençler istihdam için kaçakçılığa mecbur, çünkü savaş olunca ilk kepenk indirilen yerler bunlar oluyor. Güç savaşlarında masa başında Kürtler konuşuluyor ama asıl faturayı her zamanki gibi köylü ödüyor. Ekonomi çökünce ne ABD ne İsrail bir kilo pirinç getiriyor.

Kürtler bu üç tarafın çıkarlarının kesiştiği noktada sıkışmış durumda, ve her biri onları kendi stratejisine göre kullanmaya çalışıyor. ABD, Suriye ve Irak'taki YPG/PKK bağlantılı güçleri terörle savaş bahanesiyle destekliyor ama İsrail'e karşı tavır almaktan kaçınıyor. İran ise Kürt gruplarını proxy olarak kullanarak bölgedeki nüfuzunu korumaya çalışıyor. İsrail de doğrudan Kürt bölgelerine operasyon düzenleyerek Hizbullah'ın silah koridorlarını kesmek istiyor.

Sorun şu: Kürtlerin kendi devletinden bahsetme hakkı bile yok bu hesaplamalarda. Eğer ABD geri çekilirse YPG'yi İsrail'e feda etmekle eşdeğer olur. İran ise Kürt gruplarını sadece araç olarak görüyor, bağımsızlık taleplerini asla desteklemez. İsrail'in operasyonları ise sivil Kürt nüfusunu hedef almaktan kaçınmıyor.

Tarihi bakarsanız, 1990'lardan beri Kürtler böyle oyunlara kurban gidiyor. Irak'ta Anfal, Suriye'de Rojava deneyimi—hepsi büyük güçlerin çıkar çatışmasında sahipsiz kaldıkları bir hikaye. Bu savaşta Kürt meselesi çözülmeyecek, sadece yeniden şekillenecek.

Ortadoğu’daki güç çekişmesinde “Kürt kartı” hep masada ama kimse o kartı sonuna kadar oynamaya cesaret edemiyor. 2017’de Barzani referandumu sonrası Washington, Erbil’i ortada bırakınca herkes neyin mümkün olduğunu gördü. İran’ın batısındaki Kürt nüfusu ise Tahran için hem iç güvenlik riski hem de pazarlık kozu. Bu denklemde Kürtlerin adı çok, söz hakkı hala yok.

İran'ın bölgesel çözülme korkusu bu denklemin merkezinde duruyor. İsrail'in İran'ı zayıflatması, Kürdistan Bölgesi'ni fiilen güçlendiriyor; zira IRGC'nin Kuzey Irak'taki PKK/PJAK baskısı doğrudan İran'ın askeri kapasitesiyle orantılı. ABD ise Erbil'deki üslerini korurken Kürt meselesini bir koz olarak tutmayı tercih ediyor, çözmeden değil. Bu üçgen içinde Kürtler bir kez daha özne değil, nesne konumuna düşüyor.